ATLETİZM

Atletizm, insanların yaptığı en eski spor dallarından biridir. Fiziksel güç, dayanıklılık, hız, çeviklik, gibi özellikleri olan; koşu, yürüyüş, atma ve atlamalardan oluşan çok özel bir spor dalıdır.  Atletizm, çeşitli fiziksel, hız, dayanıklılık gibi yeteneklerin, birleştirilerek atlama ve atma dallarını da içeren bir spor dalıdır. Sporcular belirli bir amaca ulaşmak için farklı disiplinlerde kendilerini gösterme fırsatını bulurlar. Atletizm, kişinin fiziksel güç ve yeteneklerinin tamamen kullanılmasını sağlayan bir spor dalıdır. Atletler yarışırken, aynı zamanda kendi güç ve yeteneklerinin sınırlarını tanır, bunları geliştirmeye çalışırlar. Atletizm, pist ve alan atletizmi; Koşu, yürüyüş ve alan (atlama ve atma) yarışları olarak üç ana kategoriye ayrılır.
Tarihi: Günümüzde Atletizm ilk kez Yunanistan’da yapılmış, Yunanlılara ait bir etkinlik gibi değerlendirilmektedir. Ancak bazı tarihi kayıtlarda, Eski İrlanda’da ilk atletik yarışmaların yapıldığının rastlanmıştır. Eski İngiliz ve İrlanda eserlerinde İrlanda’daki atletik yarışmaların yer aldığı Tailteann Oyunları’nın M.Ö. 2000‘li yıllarda düzenlendiği yazılmaktadır. Devamında Mezopotamya, Meksika, Girit, Çin, Hindistan ve Mısır gibi ülkelerde yapılan arkeolojik kazılarda da olimpiyat sporunun çeşitli dallarda yapıldığına dair kanıtlara rastlanmıştır. M.Ö. 776 yılında Yunanistan’ın Mora Yarımadasındaki Elis şehrinde bulunan Olimpia’da başlayan ve M.S. 392 yılına kadar süren “Olimpiyat Oyunları” ise modern atletizmin kaynağı olmuştur. Olimpia’da düzenlenen oyunlarda koşu, uzun atlama, disk atma, cirit atma ve güreş gibi spor branşlarında yapılmıştır. Ayrıca bu sporların birleşimi olan antik pentatlon da oluşturulmuştur. Olimpiyat oyunlarının 4. ve 12. Yüz yıllar arasında yapıldığına dair bir tarihi kayıt ise bulunamamıştır. Bu dönemler arasında atletizmin ve olimpiyatların krallar tarafından yasaklandığı bilinmektedir. 15. Yüzyılda yeniden yapılmaya başlanan olimpiyatlar ve atletizm sporu bu tarihten itibaren tüm uygarlıklarda gelişim göstermiştir. İngiltere’de ve Amerika’da 19. Yüzyılda atletizm kulüpleri kurulmaya başlamıştır. Eski Olimpiyat Oyunları, yalnızca spor yarışmalarının düzenlendiği bir etkinlik değil, aynı zamanda sporun, sanat ve kültürle birleştiği, bütünleştiği büyük şenlikler şeklinde geçiyordu. Modern anlamdaki atletizmin başlangıcı ise İngiltere’de ilk resmi yarışmaların yapıldığı 1840 yılı kabul edilir. 1861 yılında ilk atletizm kulübü “Mincino” İngiltere’de kurulmuştur. Modern Olimpiyatların kurucusu Baron Pierre de Coubertin’dir. İlk Modern Olimpiyatlar ise 1896 yılında Atina’da düzenlendi ve ardından her 4 yılda bir yapılmaya başladı. Uluslararası atletizm yarışmaları ilk olarak 1877 yılında İngiltere ve İrlanda arasında düzenlendi. 1913 yılında ise Atletizmin gelişimine en önemli katkıyı sağlayan “Uluslararası Atletizm Birliği” kurulmuştur.
Ülkemizde Atletizm Sporunun Gelişimi
Osmanlı İmparatorluğu döneminde Sadrazam Ali Paşa tarafından Galatasaray Lisesi’ne getirtilen Fransız beden eğitimi öğretmeni Curel, okuldaki geniş bir alanı jimnastik salonuna dönüştürmüştür. 1868 yılında okulun eğitim programına jimnastiği zorunlu ders olarak koyduran “Curel”, 1870 yılında da atletizmi devreye sokmuş ve Osmanlı döneminde ilk atletizm çalışmalarını başlatan isim olmuştur. 1896 yılında ülkemizde yaşayan Rum vatandaşlar tarafından kurulan Tatavla Heraklis Kulübü (bugünkü Kurtuluş Spor Kulübü) atletizme başlamış ve yeni bir döneme geçilmiştir. 1912 yılında Stockholm’de yapılan 5. Yaz Olimpiyatları’nda yarışan Mıgırdıç Mıgıryan ve Vahram Papazyan, Türkiye’nin ilk olimpik sporcuları oldular. 1922 yılında Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı (TİCİ) bünyesinde kurulan TAV – Türkiye Atletizm Federasyonu, aynı yıl Uluslararası Atletizm Federasyonları Birliği (IAAF) üyeliğine kabul edildi. 05.Eylül.1924 tarihinde Eskişehir’de birinci Türkiye Atletizm Şampiyonası yapıldı. Aynı yıl da Ülkemiz, IAAF’a (Uluslararası Atletizm Federasyonları Birliği) üyeliğine kabul edildi. 1948 yılında Ruhi Sarıalp, Londra Olimpiyatları’nda üç adım atlamada kazandığı bronz madalya ile ülkemiz uluslararası alanda ilk büyük başarısını kazanmış oldu. 1970’li yıllarda İzmir, Mersin ve Eskişehir bölgesi başta olmak üzere Anadolu’dan çıkan atletler Türkiye şampiyonalarında başarılı olurken, uluslararası platformlarda maalesef başarılı olamadı. 1980’li yıllarda yeniden canlanan atletizmde Türkiye rekorlarının en fazla yenilendiği on yıllık bir dönem yaşandı. Özellikle 2000’li yıllarda uluslararası şampiyonalarda başarıları sonuçlar alındı. 2012 yılında, İstanbul’da Dünya Salon Atletizm Şampiyonası’nı organize eden TAF-Türkiye Atletizm Federasyonu, son yıllarda büyük şampiyonalarda önemli sonuçlar kazandı. 2016 yılında Avrupa Kros’ta tarihte ilk defa madalya sıralamasında birincilik ve tüm Balkan şampiyonalarında zirveye abone olan ülkemiz, bölgesinde önemli bir atletizm gücü haline geldi. 2017’de Ramil Guliyev, Londra’da Türk atletizm tarihinde büyüklerde dünya şampiyonluğu kazanan ilk isim olma başarısı gösterdi. Guliyev, aynı yıl içinde İslami Dayanışma Oyunları’nı, bir yıl sonra Akdeniz Oyunları ve Berlin’deki Avrupa Şampiyonası’nı da kazandı. Türkiye son yıllarda giderek artırdığı uluslararası madalyaları ve çıkardığı yıldız atletlerle Avrupa’nın önde gelen atletizm ülkeleri arasında yer aldı.
Tartan pist: Atletizmde önemli bir konuma gelen ve atletizm yarışmalarında kullanılan poliüretandan yapılmış, her türlü hava koşuluna uygun bir sentetik pist kaplamasıdır. Tartan pistin yarışmalarda kaydedilen ilk kullanımı 16 Eylül 1967 tarihinde, İngiltere Solihull’daki Norman Green Spor Merkezinde yapılan uzun atlamaydı. 1971 yılında İzmir’de yapılan Akdeniz Oyunları için yapılan Olimpik koşullara uygun iki adet açık nizami atletizm pisti ve bir adet nizami kısa mesafe ve atmalar tartan salonu hizmete girdi.
Ülkemizdeki en popüler spor dalları arasında bulunan atletizmde 2023 yılı itibariyle 7 bin 400 kulüp, 341 bin lisanslı sporcu bulunmaktadır. TAF-Türkiye Atletizm Federasyonu’nun yarışma takviminde 9 ayrı lig yarışması ve çok sayıda yurt dışı karşılaşmaları olmak üzere her yıl 200 den fazla faaliyetler yapılmaktadır.

Bahri VRESKALA

bahrivreskala@gmail.com

İstanbul-İzmir Gençlik ve Spor e. İl Müdürü, TMOK Konsey Üyesi, İzmir Kulüpler

Birliği Kurucu ve Danışma Kurulu Üyesi, Türkiye Futbol Adamları Derneği İzmir

Şube Başkanı, Genel Merkez Yönetim Kurulu Üyesi, Ege Tenis Eğitim Vakfı

Kurucu Üye ve Başkanı, Atletizm, Futbol, Masa Tenisi, e. Hakemi, Atletizm, Sualtı

Yüzme Federasyonları e. Üyesi.