Kadın Voleybol Milli Takımımız ve Sporda Başarının Anahtarı

Dünya Futbol Şampiyonası ve bu şampiyonada Türk futbolunun aldığı sonuç bizleri hüzünlendirirken, kadın voleybolcularımızın Çin’de elde ettikleri Dünya Milletler Ligi birinciliği bu hüznümüzü az da olsa sevince dönüştürmüştür.

Ben bu yazımda, başarı ve başarısızlıklarımızın arkasına sığınarak herhangi bir savunma, eleştiri ya da özeleştiri yapmak istemiyorum. Ancak dünyadaki sporun uygulanışına şöyle bir göz atıp değerlendirdiğimizde, başarıya ulaşmak için bazı ülkelerde yolun ne kadar berrak olduğunu ve elde edilen başarıların sadece tesadüfe bağlanamadığını rahatlıkla görebiliyoruz.

Kadın voleybol takımımızın başarılarını, özellikle son yıllarda spor alanlarında adından çok söz ettiren, benim de çok önem ve değer verdiğim bir ülkede uygulanan sisteme benzer bir anlayışla yakaladığını söyleyebilirim. Çünkü kadınlarımızın elde ettiği bu başarı, o ülkedeki sistemle önemli benzerlikler göstermektedir! (Çok sayıda yetenekli kadın voleybolcu, yatırım yapan sağlıklı kulüpler, bilimsel çalışmaların yanı sıra psikolojik destek vb.)

Norveç, Kuzey Avrupa’da küçücük bir ülke ve bu küçücük ülkenin son yıllardaki dünya sporundaki başarısı adeta kıskandırıyor! Yaz ve Kış Olimpiyat Oyunları dâhil dünya şampiyonalarındaki başarıları inanılmayacak kadar mükemmel! Norveç’in nüfusu yaklaşık İstanbul’un üçte biri, yani 5,6 milyon olmasına rağmen olimpiyatlarda ve dünya şampiyonalarında sürekli başarı elde ediyor olması; nüfus büyüklüğünden çok, iyi planlanmış bir spor politikası, nitelikli antrenör eğitimi, çocuk odaklı spor kültürü, bilimsel destek ve uzun vadeli sporcu yetiştirme modeli sayesinde mümkün olmaktadır.

Spor psikolojisi açısından bakıldığında ise Norveç modeli, performans kadar sporcunun mutluluğunu ve ruh sağlığını da merkeze koymasıyla dünyada örnek gösterilen sistemlerden biri durumuna gelmiştir. Bu yaklaşım da sporcularının uzun yıllar boyunca yüksek performans sürdürebilmelerine önemli katkılar sağlamaktadır.

Demek istediğimiz şu ki; çocuklarımızı erken yaşta spora başlatır ancak erken uzmanlaşmaya zorlamazsanız, amacınız önce sporu sevdirmek, sonra performansı geliştirmek ise ve çocuk sporunda kazanmak yerine gelişimi ön planda tutuyorsanız, başarının yoluna girmiş kabul edilebilirsiniz. Ancak bu yeterli değildir. Bakınız, Norveç neleri başarmış, birlikte göz atalım:

Bu ülkede doğayla iç içe bir yaşam söz konusudur. Kayak, koşu, bisiklet, yürüyüş ve dağ sporları günlük yaşamın bir parçası hâline getirilmiş, çocuklar küçük yaşlardan itibaren fiziksel olarak aktif büyütülmeye odaklanılmıştır. Bilimsel antrenman yaklaşımı bu ülkede olmazsa olmazlardandır. Spor bilimleri, fizyoloji, beslenme ve spor psikolojisi yoğun şekilde kullanılmakta, sporcular düzenli performans testlerinden geçirilmekte ve antrenmanlar veriye dayalı olarak planlanmaktadır. Her şeyden önemlisi güçlü bir kulüp sistemine sahiptirler. Yerel spor kulüpleri çok yaygındır. Gönüllü antrenörler ve aileler sporun gelişiminde önemli rol oynamaktadır. Daha da önemlisi, Norveç’te her çocuğun spor yapabileceği bir kulüp mutlaka vardır.

Nitelikli antrenör eğitimine gelince; antrenörler sürekli meslek içi eğitimden geçirilir. Sporcu sağlığı ve uzun vadeli gelişim ön planda tutulurken psikolojik gelişime de büyük önem verilmektedir. Devlet desteğine gelince; spor tesislerine önemli yatırımlar yapılır, federasyonlar ve kulüpler düzenli olarak desteklenir. Başarılı sporcuların eğitim ve kariyer planlamaları da desteklenerek kendilerine gelecekleri için güvence sağlanmaktadır.

Spor psikolojisine verilen önem son derece büyüktür. Sporcular; zihinsel dayanıklılık, stres yönetimi, motivasyon ve odaklanma konularında uzman desteği alırlar. Özellikle elit sporcular için spor psikologları ekiplerin vazgeçilmez bir parçasıdır. Uzun vadeli planlamada hızlı başarı yerine 8-10 yıllık sporcu gelişim modeli uygulanır. Genç sporcular aşırı yüklenmeden korunur.

Ülkemize gelince; dünyanın en kalabalık çocuk ve genç nüfusuna sahibiz ve sporda tesadüfen elde edilen başarıların arkasına saklanmamalıyız. Bu durum kabul edilemez. Hele hele %70’i yurt dışında yetişmiş futbolculara Bodrum’da birer köşk vadederek motive etmeniz hangi motivasyon kuramı içerisinde yer alıyor? İnsanın oturup ağlaması geliyor, inanın! Bunun yerine, bence yukarıda saydığımız maddelere önem ve öncelik vermemiz gerekirken biz nelerle uğraşıyoruz?

Ayrıca kadın voleybol takımımızın müsabakalara ve uluslararası seyahatlere özel uçakla değil, tarifeli seferlerle gitmeye sanırım alıştılar. Asıl olan, diğer ülkeler nasıl seyahat ediyorlarsa bizim de aynı şekilde seyahat etmemizin sağlanmasıdır. Sporcularımız bunu hak ediyor. Ayrıca bunu sorun yaparak gündeme getirmeyi de gereksiz görüyorum. Demek ki başarı, seyahat edilen uçağın tarifeli ya da tarifesiz olmasına bağlı değilmiş. Sporcularımız bunu sahada gösterdiler.

Ülke genelinde spor eğitimi sistemimizde birçok sorunun olduğu aşikârdır. Burada bunlara değinerek zamanınızı almak istemem. Ancak Kadın Voleybol Milli Takımımızın başarılarının altında yatan nedenlere baktığımızda; liyakatin, disiplinli çalışmanın ve her şeyden önemlisi ülke genelinde kadınların erkeklere oranla daha fazla voleybol sporuna katılım sağlamalarının önemli etkenler olduğunu söyleyebiliriz. Ancak burada kesinlikle ırkçılık olarak düşünülmesini istemem. Gönlüm, bir Türk antrenörümüzün bu ekibin başında başarılı olmasını isterdi.

Son olarak; Beden Eğitimi Öğretmeni yetiştiren kurumlarımızın sayısı fazla olmasına rağmen kaliteli bir eğitimin yakalanamamış olması önemli bir eksikliktir. Bu alanda çalışan bilim insanlarının kendi aralarında düzenli ve periyodik toplantılar yaparak gelişimi sürekli kılamamaları, ders içerikleri ile nitelikli eğitim-öğretim elemanlarının seçimine yeterince önem verilmemesi de dikkat çekmektedir. Bunun yanında, gerek Millî Eğitime ait okul salonlarının gerekse SGM’ye bağlı kurumlardaki spor tesislerinin etkili bir şekilde kullanılmaması ve yerel yönetimlerle koordineli çalışılarak tam kapasiteyle faaliyete geçirilememesi de önemli sorunlar arasındadır.

Daha da önemlisi; her yaştaki insana egzersiz yapma alışkanlığı ve motivasyonu kazandırılamaması, ilk ve orta dereceli okullarda beden eğitimi ve spor derslerinin kaldırılması ya da asgari seviyeye indirilmesi gibi uygulamalar devam ettiği sürece, ülkemizde sporda başarıyı yakalayabilmemiz ne yazık ki zihinlerimizde sadece bir hayal olarak kalacaktır.

En içten saygılarımla.

Prof. Dr. Seyhan HASIRCI

dr.hasirci@t-online.de

TMOK Üyesi ve Fair Play Komisyonu üyesi olan Prof. Dr. Seyhan Hasırcı, Koblenz Landau Üniversitesi Spor Bilimleri Enstitüsünde ders verdi. İstanbul Nişantaşı Üniversitesi Öğretim Üyesi, 2003 ten beri Almanya Olimpik Spor Birliği bünyesinde bulunan Türkiye masası danışmanı olarak görevini sürdürmekte. UEFA Taraftar experi olan Hasırcı, 2014 Yılından itibaren Spor Psikoloğu olarak çalışmalar yapmakta.
Prof. Dr. Hasırcı’nın Spor Psikolojisi alanında birçok kitap ve makaleleri bulunmakta.