Çocuk atletizminin dünyadaki doğuşunu, Türkiye’deki ilk uygulamalarını ve Naili Moran Atletizm Eğitimi Vakfının öncülüğünde yürütülen çalışmaları ele aldığımız yazımızın birinci bölümünün ardından, bu bölümde 2014 yılından itibaren yaşanan gelişmeleri, eğitim çalışmalarını, karşılaşılan sorunları ve Türk atletizminin geleceğine yönelik değerlendirmeleri aktarıyoruz.

2014 Yılında Çocuk Atletizmi Yeniden Gündemde

Çocuk atletizminin Türkiye’de yaygınlaştırılması amacıyla yürütülen çalışmalar, 2011-2014 yılları arasında çeşitli nedenlerle yavaşladı. Naili Moran Atletizm Eğitimi Vakfının gönüllü çabalarına ve Türkiye Atletizm Federasyonunun Uluslararası Atletizm Federasyonları Birliği (IAAF) ile iş birliğine rağmen programın ülke genelinde istenilen düzeye ulaşması mümkün olmadı.
Bu gelişmede, 5 Kasım 2010 tarihinde Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü ile Millî Eğitim Bakanlığı arasında imzalanan iş birliği protokolünün de etkisi oldu. Okul spor faaliyetlerinin Spor Genel Müdürlüğüne devredilmesiyle Millî Eğitim Bakanlığı bünyesindeki ilgili birimin etkinliği azaldı ve federasyonla daha önce kurulan iş birliği sürdürülemedi.
Bir başka etken ise Türkiye Atletizm Federasyonunun 2012 Londra Olimpiyat Oyunları’na odaklanması ve sonrasında Türk atletizmini sarsan doping olaylarıydı. Londra’da 1500 metrede kazanılan iki madalyanın yarattığı sevincin ardından ortaya çıkan doping skandalları, spor kamuoyunda ciddi hayal kırıklığına neden oldu. Bu gelişmeler sonucunda Federasyon Başkanı Mehmet Terzi, 1 Ağustos 2013 tarihinde görevinden ayrıldı.
Özellikle başarılı sporcuların karıştığı doping olayları, onları örnek alan çocuklar ve gençler üzerinde de olumsuz etkiler yarattı.

2014 Yılında Yeni Bir Başlangıç

28 Eylül 2013 tarihinde yapılan olağanüstü genel kurulda Türkiye Atletizm Federasyonu Başkanlığına seçilen eski millî atlet Fatih Çintımar, 2014 yılında çocuk atletizmi programını yeniden canlandırma kararı aldı.
Çintımar, IAAF ile yaptığı görüşmelerde önceki yıllarda imzalanan protokolün gereklerinin tam olarak yerine getirilemediğini, ancak çocuk atletizminin Türk atletizminin geleceği açısından büyük önem taşıdığını belirterek çalışmaların ülke genelinde yaygınlaştırılacağını bildirdi.
Bu amaçla eski millî atlet ve spor yöneticisi Necdet Ayaz, programın koordinatörlüğüne getirildi. Ayaz’ın öncülüğünde IAAF Çocuk Atletizmi Eğitim ve Çalışma Grubu oluşturuldu.
2014-2016 yılları arasında okul öncesi ve ilkokul öğretmenlerine, spor bilimleri alanında öğrenim gören üniversite öğrencilerine, beden eğitimi öğretmenlerine ve antrenörlere yönelik yoğun eğitim kursları düzenlendi.
Böylece Türkiye’nin IAAF’a dört yıl içerisinde gerçekleştirmeyi taahhüt ettiği 12 kurs hedefi de aşıldı.

Çocuk Atletizmi Okul Sporlarına Girdi

2013 yılında Spor Genel Müdürlüğü bünyesinde alınan karar doğrultusunda, 2014-2015 eğitim öğretim yılı okul spor faaliyetleri yeniden yapılandırıldı.
Bu kapsamda, ilkokullarda 7-10 yaş grubundaki çocuklara yönelik spor oyunları arasında çocuk atletizmi festivallerine de yer verildi.
Programın okul sporlarına alınmasında, Spor Genel Müdürlüğünün ilgili biriminde görev yapan eski millî atlet Aydın Çetin’in önemli katkıları oldu.
Çocuk atletizmi uygulamaları sonraki yılların okul sporları programlarında da yer aldı. Ancak il ve ilçe düzeyindeki tertip komitelerinin organizasyonlara yeterince ilgi göstermemesi nedeniyle çalışmalar ülke genelinde yaygınlaştırılamadı.
Uygulamalar daha çok çocuk atletizmini benimseyen öğretmen ve antrenörlerin kişisel çabalarıyla belirli bölgelerde sürdürülebildi.

Erken Yaşta Uzmanlaşma Tehlikesi

Çocuk atletizminin temel amacı, çocuklara atletizmi sevdirmek ve koşma, atlama, atma gibi temel hareket becerilerini oyun ortamında kazandırmaktır.
Buna karşılık, 11-12 yaş grubundaki çocuklara yönelik bazı yarışmaların erken yaşta seçkinciliği ve yalnızca kazanmayı öne çıkardığı görülmektedir.
Özellikle “Türkiye’nin En Hızlısı” gibi organizasyonlarda çocukların henüz temel teknik becerilerini geliştirme dönemindeyken sonuç odaklı yarışmalara yönlendirilmesi, çocuk atletizminin temel felsefesiyle çelişmektedir.
Spor bilimleri alanındaki araştırmalar, erken yaşta tek bir branşta uzmanlaşmanın ilerleyen yıllardaki performansı olumsuz etkileyebildiğini ve çocukların spordan uzaklaşmasına neden olabildiğini ortaya koymaktadır.
Bu nedenle çocukların erken yaşlarda farklı hareket becerilerini geliştirmeleri, atletizmi bir oyun ve öğrenme süreci olarak tanımaları büyük önem taşımaktadır.

İlkokullarda Branş Öğretmeni Eksikliği

Çocuk atletizminin yaygınlaşmasının önündeki önemli sorunlardan biri de ilkokullardaki beden eğitimi öğretmeni eksikliğidir.
İlkokul eğitim programlarında Beden Eğitimi ve Oyun dersi bulunmasına rağmen bu derslerin yürütülmesi büyük ölçüde sınıf öğretmenlerine bırakılmıştır.
Oysa aynı eğitim kademesinde Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi, Görsel Sanatlar ve İngilizce gibi derslerde alan uzmanı öğretmenler görev yapabilmektedir.
Çocukların temel hareket becerilerinin gelişiminde önemli bir yere sahip olan beden eğitimi derslerinin de uzman öğretmenler tarafından yürütülmesi, çocuk atletizmi ve genel spor eğitimi açısından önemli bir ihtiyaç olarak değerlendirilmektedir.

Halk Eğitim Merkezlerinde Yeni Fırsat

2016 yılında çocuk atletizminin yaygınlaştırılması açısından önemli bir gelişme daha yaşandı.
Türkiye Atletizm Federasyonunun girişimleri sonucunda, Millî Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğüne bağlı halk eğitim merkezlerinde IAAF Çocuk Atletizmi programını içeren kursların açılmasına olanak sağlandı.
Ancak kursların açılması konusunda karar yetkisinin halk eğitim merkezi müdürlerinde bulunması, programın yaygınlaşmasını sınırlandırdı.
Bu nedenle önemli bir fırsat yaratılmış olmasına rağmen çocuk atletizmi kursları ülke genelinde istenilen düzeye ulaşamadı.

2018 Sonrasında Çalışmalar Zayıfladı

2018 yılında Necdet Ayaz’ın görevinden ayrılmasıyla birlikte çocuk atletizmi eğitim grubunun çalışmaları da sona erdi.
Böylece Fatih Çintımar döneminde yeniden ivme kazanan eğitim faaliyetleri büyük ölçüde durma noktasına geldi.
Ahmet Karadağ başkanlığındaki federasyon döneminde çocuk atletizmi konusunda bir çalışma grubu oluşturulmuş olmakla birlikte, programın Türkiye genelinde yeterli düzeyde yaygınlaştığını ve uygulamaların düzenli biçimde takip edildiğini söylemek güçtür.
Oysa çocuk atletizmi, yalnızca kısa süreli kurslar veya festivallerle sonuç alınabilecek bir çalışma değildir.
Temel spor eğitimiyle başlayan, atletizmin teknik becerilerinin kazandırılmasıyla devam eden, yeteneklerin belirlenmesi ve uygun branşlara yönlendirilmesiyle gelişen uzun soluklu bir eğitim sistemine ihtiyaç vardır.
Bu sürecin elit sporcu yetiştirme aşamasıyla birlikte değerlendirildiğinde 12-15 yıllık bir zaman dilimini kapsayabileceği belirtilmektedir.
Böyle bir programın başarıya ulaşması, federasyonların, spor kulüplerinin, okulların, ailelerin ve medyanın iş birliği içerisinde hareket etmesine bağlıdır.

Türk Atletizminin Kaçırdığı Fırsat

Naili Moran Atletizm Eğitimi Vakfının öncülüğünde başlayan ve Türkiye Atletizm Federasyonunun desteğiyle belirli bir aşamaya ulaşan çocuk atletizmi programı, kurumlar arasında güçlü bir koordinasyon sağlanarak sürdürülebilseydi Türk atletizmi açısından çok daha farklı bir tablo ortaya çıkabilirdi.
Özellikle 2028, 2032 ve sonraki Olimpiyat Oyunları için kendi altyapısından yetiştirdiği sporcularla başarı hedefleyen bir sistemin temelleri atılabilirdi.
Dünya Atletizminin (World Athletics) güncellenen Çocuk Atletizmi programı, bu alanda yeni fırsatlar sunmaktadır.
Çocuklara atletizm sevgisi kazandırıldıktan sonra, Naili Moran Atletizm Eğitimi Vakfının geçmişte uyguladığı “10 Adım Test Protokolü” benzeri güncel ölçüm sistemleriyle yeteneklerin takip edilmesi mümkündür.
Bunun devamında “5 Yıldız Yarışmaları” benzeri eğitim programlarıyla atletizmin temel branşlarına ilişkin teknik beceriler geliştirilebilir ve çocuklar yeteneklerine uygun alanlara yönlendirilebilir.
Böylece yalnızca kısa vadeli yarışma sonuçlarına değil, uzun vadeli sporcu gelişimine dayanan bir sistem oluşturulabilir.

Gelecek Kuşaklara Karşı Sorumluluk

Çocuk atletizminin Türkiye’de gelişmesi için yıllarca emek veren Naili Moran Atletizm Eğitimi Vakfı üyeleri, öğretmenler ve gönüllü spor insanları önemli çalışmalar gerçekleştirdi.
Ancak kişisel özveriyle sürdürülen faaliyetlerin kalıcı bir eğitim sistemine dönüşmesi, kurumların ortak hedefler doğrultusunda hareket etmesini gerektirmektedir.
Geçmişte yaşanan deneyimler, çocuk atletizminin başarısının yalnızca iyi hazırlanmış programlara değil, bu programların kararlılıkla ve kesintisiz biçimde uygulanmasına bağlı olduğunu göstermektedir.
Türk atletizminin geleceği açısından en önemli görev, çocukların sporla erken yaşta tanışmasını sağlamak, yeteneklerini bilimsel yöntemlerle geliştirmek ve onları uzun vadeli bir eğitim anlayışıyla desteklemektir.
Geçmişte büyük emeklerle başlatılan çalışmaların gelecek kuşaklar tarafından daha ileriye taşınması, Türk atletizminin uluslararası başarıları için güçlü bir temel oluşturacaktır.

(Son)

Nursel GÜLAY

nurselgulay@gmail.com

1945’te İzmir’de doğdu. Okul spor yurtlarında başladığı atletizme; milli sporcu, uluslararası hakem, hakem hocası, il temsilcisi, kulüp yöneticisi, federasyon üyesi olarak hizmet etti.

Spor muhabirliği ile başlayan meslek yaşantısında hep sporla iç içe görevlerde bulundu. İzmir Beden Terbiyesi Bölge Müdürlüğü ve Ege Üniversitesi Beden Eğitimi Spor Yüksek Okulu’nda memur olarak, İzmir AAK, Yu-Pi ve Çimentaş Kulüplerinde ise yönetici olarak çalıştı. İzmir Masters Derneği, Naili Moran Atletizm Vakfı, Bornova Kültür Sanat Spor Vakfı, İstanbul Atletizm Vakfı gibi kurumlarda çeşitli görevler alan Gülay, Türkiye Futbol Adamları Derneği tarafından ‘İnsanlar Yaşarken de Anılmalıdır’ organizasyonunda “Spora Hizmet Ödülü” ile taltif edildi. Gülay, Halen, TMOK ve Türkiye Atletizm Vakfi üyesi olarak Türk Sporuna katkısını sürdürmeye çabalıyor.