FUTBOLUMUZ, BÜYÜK ALTAY VE ALSANCAK STADYUMU

ALTAY… 1900 yılı başlarına kadar Ülkemizde spor ayıp ve günah olarak görülüyordu. Modern Beden Eğitimi öncüsü olan Selim Sırrı Tarcan’ın, 1919 yılında sporu geliştirmek amacıyla bir salon açmak üzere İzmir’e gelmesiyle yapılmaya başlandı. Bu durum muhafazakarlar tarafından yadırgandı ve engellendi. Ancak rahmetli Selim Sırrı Tarcan, dönemin Valisi  Rahmi Bey, Necati Bey ve Vasıf Çınar Bey’le görüştü, düşüncelerini aktardı. Bu birliktelik Türk gençlerimizin spora ilgi ve spor yapma gereğini duymalarını sağladı. Ülkemizde futbol ilk kez Rum, Ermeni, İngiliz ve İtalyanlar tarafından 1898 yılında oynandı. 1905 yılında ise Amerikan Koleji’nde eğitim gören Talat Erboy, orada okuyan iki arkadaşı Şerif Remzi Reyent ve Sabri Süleymanoviç’i de yanına alarak yabancı uyruklu öğrencilerle birlikte futbol oynamaya başladı. Ama ne yazık ki bu üç Türk genci, baskılar sonucu Amerikan Kolejinden çıkarıldılar. En iyi futbolun oynandığı yer olarak kabul edilen İngiltere’ye eğitim için giden ve burada iki yıl kalan Talat Erboy burada futbolu’nu geliştirdi. Bu tarihlerde eğitimi için Belçika’da bulunan Nejat Evliyazade, yurt dışında oynayan ilk Türk futbolcusu oldu. 1905 yılında futbola başlayan Talat Erboy, Sabri Süleymanoviç, Şerif Remzi Reyent ve Nejat Evliyazade ilk Türk futbolcularıdır. 1908 yılından itibaren gençlerimiz futbol oynamaya başladı ve futbol Türk okullarına girdi. O günkü adıyla Sultani Mektebi’nde okuyan öğrenciler, Okul Müdürü Şükrü Saraçoğlu, Müdür Yardımcısı Baha Esat Tekant ve Şark İdadisi’nde Necati Bey ile Vasıf Çınar’ın desteğiyle futbol gelişmeye başladı. 15-16 yaşlarında olan Talat Erboy, Nejat Evliyazade, Sabri Süleymanoviç, Kemal Tahsin Soydam, Hasan Tahsin Soydam, Şimendiferci lakabıyla anılan Rıfat İyison, Mazlum Bey ve Hüsnü Bey ile Çakır Kemal Bey de futbolcu olarak spor tarihine isimlerini yazdırdılar. Türkiye’de ilk futbol tüzüğünü İngilizceden tercüme edenler Türkiye Şeker Fabrikaları Genel Müdürlüğü’nü yapan Baha Esat Tekant, Talat Erboy ve Nejat Evliyazade oldular. Tüm bunlar yaşanırken 1913 yılı sonunda İzmir’e gelen Celal Bayar, spor yapan Altaylı gençleri İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne dahil etti ve 16.Oca.1914 tarihinde Altay fiilen kuruldu. Celal Bayar, o dönem Şark İdadisi’nde faaliyet gösteren Altay’ın kuruluşu için para yardımında da bulunarak Altay’ın güçlenmesini sağladı. Altay’ın kurucuları Mustafa Necati Bey, Vasıf Çınar Bey, Şükrü Saraçoğlu Bey, Baha Esat Tekand Bey, Talat Erboy Bey, Esat Çınar Bey, Nejat Evliyazade Bey, Hüsnü Uğural Bey, Muharrir Rauf Nezih Bey, Şimendiferci Rıfat İyison Bey, Dr. Kemal Tahsin Soydam Bey, Enver Esat tekand Bey, Tayyareci Mazlum bey, Kemal Çakırel Bey, Nuri Sıtkı Erboy Bey, Dr.Fikret Tahsin Soydam Bey, Mazlum Öksüz Bey, Tüccar Süreyya Bey, Çiftçi Necati Bey, Fethi Özalp Bey, Sıhhıyeci Kemal İstanbullu Bey ve Halil Zeki Osma Bey’dir    

Altay, İzmir’de sporun öncülüğünü yaparken milli mücadele ateşi de  Altay’da atılmıştır. Böylelikle Türk gençliğinin Milliyetçilik bilinçlenmesine öncülük eden Necati Bey ile Vasıf Çınar Bey, İttihat ve Terakki Cemiyeti’nde Celal Bayar ile birlikte mücadele ettiler. İzmir’in işgali sırasında ilk kurşunu sıkan şehit gazeteci Osman Nevres’in (Hasan Tahsin) arkadaşları Necati Bey ve Vasıf Çınar Bey ile birlikte oldular. Şark Gazetesi sahibi Halil Zeki Osman Bey, Fahrettin Altay Paşa, Şükrü Saraçoğlu Bey, Baha Esat Tekant Bey ve Mahmut Esat Bozkurt Beyleri bünyesinde yetiştirmiştir. Altay, yalnız sporumuzun gururu değil, Türk milli mücadelemizin de öncüsü olmuştur.

Bu şekilde  “ Büyük ALTAY ” sözü, yalnız spor sahalarındaki başarıdan dolayı değil, milli mücadelede özgürlük  ve  milliyetçilik ruhunu yaşatan, milliyetçilik bilincini yerleştiren, milli mücadelede canını ortaya koyan, Kurtuluş Savaşı’nda destanlar yaratan, Cumhuriyet döneminde hizmetten hizmete koşan, Atatürk Devrimleri’ ni koruyan, yaşatan evlatlarının eserinden dolayı söylenmiş ve hala da söylenmektedir. 1924 Paris Olimpiyatları’nda Türk Milli Takım formasını giyen Said Odyak, Şerif Remzi Reyent, Ruhi Soyer ve Dündar Soyer, Altay için ayrı bir gurur kaynağıdır. Ayrıca Altaylı olmakla, her kuşak için büyük bir övünç kaynağıdır.

ATATÜRK VE ALTAY…

Altay Kulübünün  1923 yılında Ankara’ya yaptığı bir seyahat sırasında, kafile Ankara’nın meşhur Karpiç lokantasında yemek yerken (16 Kasım 1923 Cuma gecesi), Gazi Mustafa Kemal Paşa ve İsmet Paşa lokantaya gelirler. Yemekte Altay kafilesinin şık giyimi ve nezaketi Ata’nın dikkatini çeker. Bir ara futbolcu Hasan Yanık, Aydın Efesi ve Zeybek oynar. Atatürk, Hasan Yanık ve kaptan Hamit Aslan’ı masasına davet ederek Altay için iltifatkâr sözler söyler. Atatürk ve İsmet Paşa ile Altay’ın ilk tanışması böyle olur. 14 Ekim 1925 günü ise Altay için özel bir gündür. Gazi, İzmir’e gelir ve Altay Kulübünü ziyaret eder. Kordon’daki Türk Ocağı binasında Altay’ın 9 Eylül kupasını gören Atatürk; ‘‘Aferin çocuklar, kupa da kazanmışlar’’ der. “Atatürk, iltifatkâr sözleri ile Altay’ın faaliyetlerini takım kaptanı Hamit Aslan’a sorar. Aldığı cevaplardan çok memnun olan Gazi, kulüp defterine şunları yazar: ‘‘Altay Spor Kulübünde tanıdığım gençlik iftihara şayandır. Bu gençlik muvacehesinde istikbalin kuvveti ve saadeti en bariz şekilde görülmektedir.”

         Altay’ın ilk’leri…..

        *  Altay, futbol tarihimizde deplasmanda maç oynayan ilk Türk takımıdır.

        *  15 kez İzmir şampiyonluğu yaşayan tek İzmir takımıdır.

        *  Kendi bünyesinden iki kulüp daha çıkaran (Altınordu-Göztepe) ilk Türk takımıdır.

        *  Altaylı Hamit Aslan, İzmir’in ilk milli futbolcusudur.

        *  Altaylı Said Odyak, İzmir’in ilk milli atletidir.

        *  Eski adı Fuar Şehirleri kupası olan UEFA Kupası’na katılan ilk Türk Takımı Altay’dır.

        *  Türkiye Kupası’nı, bu üç takım dışında kazanan ilk ekip Altay’dır.

        *  Türk futboluna yeni sistemleri getiren ilk isim Altaylı Vahap Özaltay’dır.

18 yıl aradan sonra, Altay’da yetişen Mustafa Denzili’nin Teknik Direktör‘ lüğünde Süper Lige yükselen Altay başarılarına devam etmektedir.

ALSANCAK STADYUMU… EN’ler ve  İLK’ler…

İzmir’in Konak İlçesinde Alsancak semtinde yer alan Alsancak Stadı 1910 lu yılların başında bölgede o yaşayan Rumlar’ın takımı olan Panionios futbol karşılaşmalarını bu alanda oynuyormuş. Milli Mücadelemizden sonra bu bölgeyi terk eden Panionios’tan  sonra İzmir Valiliğine kalan bu alana, 1929 yılında genç Devletimiz tarafından açık ve kapalı tribünlerinin inşa edilmesiyle Alsancak Stadı  adıyla o günün şartlarına göre mükemmel bir Stadyum haline getirilmiştir. 1971 yılında mimar Harbi Hotan tarafından stadyumda yenileme çalışmaları yapılmış ve futbola daha uygun hale getirilmiştir.

1959 yılında kurulan, şimdiki Süper Lig karşılığı olan, Türkiye Futbol Birinci Ligi’ inde Altay, Göztepe, Karşıyaka, Altınordu ve İzmirspor olmak üzere beş İzmir futbol takımı bulunuyordu. Alsancak Stadyumu o yıllardan günümüze kadar yarım asır’ı geçen bir süre içinde Türkiye Liglerindeki İzmir takımlarına ev sahipliği yapmaktadır. Bu stadyumda Olimpique de Marseille, AS Roma, Aletico Madrid, TSV 1960 München, Cardiff City gibi o dönemim Avrupa devleri ağırlanmış İstanbul’un Üç Büyükleri bir çok defa İzmir takımları tarafından mağlup edilmiştir. 1971 yılında yapılan yeni düzenlemede Stadyumun seyirci kapasitesi 15.358’dir,  kale arkası tribünleri yoktur. Açık, kapalı ve kapalı üstünde Balkon vardır. Birçok defa onarılan stadyumu aynı zamanda 2005 Akdeniz Oyunlarına da ev sahipliği yapmıştır.

Türkiye Birinci Ligi‘nin ilk golü 21.Şubat.1959’da İzmirsporlu Özcan Altuğ tarafından 11. dakikada atılmıştır.

* Türkiye Ligi’nin ilk resmi karşılaşması İzmirspor–Beykoz arasında 21.Şubat.1959’da Alsancak Stadyumunda oynanmıştır.

* Türk Takımları arasındaki o güne kadar en üst düzey Avrupa Kupası futbol karşılaşması 23.Nisan.1969 da Göztepe ile Üjpest FC arasında Alsancak Stadyumunda oynanmıştır. 

* 23.Mayıs.1976 da Alsancak Stadyumunda Göztepe – Trabzonspor karşılaşmış, 0-0 bit karşılaşmanın sonunda Trabzonspor Şampiyonluğunu ilan etmiştir. Böylece Anadolu’nun ilk Şampiyonu Alsancak Stadyumundan çıkmıştır.

* 06.Ağustos 2014 tarihinde yapılan depreme dayanıklılık testinde sonucun, stadyumun “can güvenliği” bakımından çok riskli çıkması nedeniyle, 20.Aağustos.2014 tarihinde alınan kararla stadyum müsabakalara kapatılmıştır. 2015 yılı Mart ayında Gençlik ve Spor Bakanlığı’nın talimatıyla, Gençlik Hizmetleri ve Spor Genel Müdürlüğünce Stadyumda yıkım işlemleri başlatılmıştır. Kamuoyuna yapılan açıklamada yıkımın ardından en kısa zamanda günümüze uygun modern bir stadyum inşaatına başlanacağı açıklanmıştır. Ve nihayet 26.Kasım.2021 tarihinde Cumhurbaşkanının katılımıyla, Alsancak Stadyumu ismine Mustafa Denizli ismi ilavesiyle Alsancak Mustafa Denizli Stadyumu olarak resmi açılışı yapıldı. İlk resmi karşılaşma da 10.Aralık.2021 Cuma günü Altay Hatayspor resmi lig karşılaması ile hizmete girdi.

Alsancak Stadyumunun yıkım serüveni…

Stadyumun yıkım kararından sonra İZVAK-İzmir Kulüpler Birliği Yönetim Kurulunca basın toplantısı yapılmış ve  Alsancak Stadyumu’nun yıkılacağı, karşılığında TOKİ tarafından İzmir’in biri Güney, biri de Kuzey aksında olmak üzere 40’ar bin kişilik iki  yeni stadyumun yapılacağı müjdesini verilmiştir. Alsancak Stadyum’unun yerine AVM veya başka bir inşaatın yapılacağı açıklanınca da o sırada İZVAK Yönetim Kurulunun basın toplantısında bulunan aynı zamanda İZVAK Yönetim kurulu üyesi olan, TÜRFAD – Türkiye Futbol Adamları Derneği İzmir Şube Başkanı Bahri Vreskala bunun yanlış oluğunu vurgulayarak itiraz etmiştir. Ertesi gün de emekli Gençlik ve Spor İl Müdürü olan Türkiye Futbol Adamları Derneği İzmir Şubesi Başkanı Bahri Vreskala Başkanlığında TÜRFAD Yönetim Kurulu basın toplantısı yapmıştır. Toplantıda Başkan Bahri Vreskala depreme dayanıksız olan stadın yıkılıp yerine tekrar yeni, günün koşullarına uygun, modern bir stadyum yapılması gerektiğini, buranın tarihi bir önemini olduğunu, ulaşım ve seyirci dağılımının çok kolay olacağını  vurgulamıştır. Devamında Türkiye Futbol Adamları Derneği İzmir Şubesi olarak stadyumun yıkılıp yerine yenisi yapılması hususunda kampanya başlatılmış, spor severlerin ve spor kamuoyunun destekleri ve ısrarlı istekleri ile bu günkü modern Alsancak Stadyumu yapılmıştır.

Bahri VRESKALA

bahrivreskala@gmail.com

İstanbul-İzmir Gençlik ve Spor e. İl Müdürü, TMOK Konsey Üyesi, İzmir Kulüpler

Birliği Kurucu ve Danışma Kurulu Üyesi, Türkiye Futbol Adamları Derneği İzmir

Şube Başkanı, Genel Merkez Yönetim Kurulu Üyesi, Ege Tenis Eğitim Vakfı

Kurucu Üye ve Başkanı, Atletizm, Futbol, Masa Tenisi, e. Hakemi, Atletizm, Sualtı

Yüzme Federasyonları e. Üyesi.