Türkiye’de Profesyonel Futbol

Tarihi: Ülkemizde profesyonel futbol, ilk defa 1959 yılında oynanmaya başladı ve 1. Futbol Ligi kuruldu. Daha sonra 1963 yılında da 2. Futbol Ligi kuruldu. 1959 yılında düzenlenen Türkiye 1. Futbol Ligi’nin ilk sezonunda maçlar, 8’er takımdan oluşan Beyaz ve Kırmızı grup olarak iki grupta oynandı. 1959-1960 sezonundan itibaren ise grup sistemi kaldırıldı ve Türkiye 1. Ligi, bugünkü statüsü ile oynanmaya başlandı. Ligde 1987-1988 sezonuna kadar galibiyete 2 puan verilirken, bu sezondan itibaren galibiyete 3 puan verilmeye başlandı. 2002-2003 sezonunda Türkiye Süper Ligi ismi verilen lig, 2005-2006 ve 2009-2010 sezonları arasında Turkcell Süper Lig ismi ile, 2010-2011 ve 2018-2019 sezonları arasında da Spor Toto Süper Lig ismi kullanıldı. 2021-2022 sezonunda tekrar Spor Toto Süper Lig olarak oynanan lig, 2022-2023 sezonundan bugüne kadar Trendyol Süper Lig ismi ile oynanmaktadır.

Kulüp Yönetimleri: 26 Nisan 2022 tarihinde resmi gazetede yayımlanan ve yürürlüğe giren 7405 sayılı “SKSFK” – Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu ile Spor Kulüpleri dernek statüsünden çıkarılmıştır. Devamında İçişleri Bakanlığına bağlı olan Spor Kulüpleri, Gençlik ve Spor Bakanlığına aktarılmıştır. Yeni kanun “SKSFK”, spor kulüplerinin ve anonim şirketlerin yapılanma şekillerine ilişkin olarak yepyeni bir modeli getirmiştir. Daha önceki dönemde anonim şirkete dönüşmüş olan spor kulüpleri ve anonim şirketlerin mali yapıları ve yöneticilerinin hukuki sorumlulukları bakımından önemli değişiklikler getirmiştir. Spor kulüpleri, amatör spor branşları bakımından Medeni Kanun hükümlerine tabi olan dernekler ve profesyonel spor branşları açısından ise dernek statüsünde kurulabilmekle birlikte özellikle son dönemlerde ağırlıklı olarak Türk Ticaret Kanunu hükümlerine tabi şirketler olarak kurulabilmektedir. Bir kulübün futbol şubesini şirkete devretmesi Türkiye Futbol Federasyonu Statüsü (“Statü”) madde 76/5’te “Futbolla uğraşan bir kulüp, futbol şubesini ilgili kanun ve yönetmelikler doğrultusunda kurulmuş bir anonim şirkete satabilir, devredebilir. Tercih kulüp yönetimlerindedir.” Ancak bu durum iyi yönetilmediğinde kulüpler oldukça zor duruma düşmektedirler. Öyle ki günümüzde birçok kulüp büyük borçlarla mücadele etmektedir.
Peki nasıl oluyor da, günümüzde şirket anlayışıyla yönetilen kulüplerin başkan ve yöneticileri, sahibi oldukları kendi şirketlerinde, holdinglerinde çok başarılı oluyorlar da kulüp yönetimlerinde başarılı olamıyorlar? Sebebi çok basit; uygulanan yanlış spor politikaları. Yapılan yanlış transferler, kulübün aleyhine olan tek taraflı futbolcu, teknik direktör sözleşmeleri, menajerlerin yanlış davranışları, aşırı sayıda yabancı futbolcu, teknik direktörlere öncelik verilmesi hep kulüplerin aleyhine olmaktadır. Bu da beraberinde borçlanmaları getirmektedir. Yanlış spor politikaları yüzünden, Süper Lig’de mücadele eden birçok asırlık futbol kulüplerini alt liglerde hatta amatör liglerde görebiliyoruz. Şöyle ki; bir zamanlar şimdiki Süper Lig olan Birinci Lig’de mücadele eden beş İzmir futbol takımımız, yabancıya satılan Göztepe hariç; Altay, Karşıyaka, Altınordu ve İzmirspor maalesef hepsi alt liglerde mücadele ediyorlar. Halbuki bu beş takımımız üç büyükler diye adlandırılan Beşiktaş, Fenerbahçe ve Galatasaray’ı İzmir’e karşılaşmalara geldiklerinde puansız gönderiyorlardı. Bugün ise 111 yıllık Altay 3. Lig’de, 1923 Altınordu 2. Lig’de, 1912 Karşıyaka 3. Lig’de, 1925 Göztepe Süper Lig’de, 1923 İzmirspor Bölgesel Amatör Lig’de. İlk futbolun oynandığı yer İzmir, maalesef futbolda olması gereken yerde değil. Bu durum İzmirli futbolseverleri üzmektedir.

Günümüzde kulüplerin mali durumu: Günümüzde ülkemizde borçsuz kulüp sayısı çok çok az. Kulüplerimizin giderlerine baktığımızda; dünyada en çok gidere sahip ilk 5 ligden biriyiz. Ancak ne yazık ki, en çok gelire sahip ilk 20 lig içinde yokuz. Burada bir terslik, yanlış uygulanan spor politikası var. Bu durum da kulüpleri borca sokmaktadır. Hatırlanacağı üzere; 2018 yılı Aralık ayında, mali açıdan çok zor durumda olan bazı kulüpler, borçlarını ödeyemeyecek duruma gelmişti. Çözüm olarak Türkiye Futbol Federasyonu ile Türkiye Bankalar Birliği, borç yapılandırma anlaşması imzaladı. Bu anlaşmaya göre kulüplerin bankalara olan borçları bankalar tarafından uygun vadeyle yapılandırılmıştı. Ama bu çözüm değildir, olmamalıdır. Olması gereken, ciddi, kar-zarar anlayışına uygun ticari anlayışın yapılmasıdır. 4 büyükler olarak anılan kulüplerin, 28.02.2025 itibariyle borçları oldukça fazla.

Bankalar Birliği hariç borçları:

Bankalar Birliği borçları:

Görüleceği üzere 4 büyüklerin 2025 yılında borçları oldukça fazladır. Bankalar Birliği hariç kulüplerin toplam borçlarının %75’i kısa vadeli borçlardır. Geçtiğimiz aylarda 4 kulüp de borsaya açık şirketlerinde bedelli sermaye artırımına giderek, elde edilen geliri Bankalar Birliği ödemelerinde kullandı. Trabzonspor Kulübü, 2024 yılı sonlarında Bankalar Birliği’ne olan bütün kredi borçlarını ve faizlerini ödeyerek Bankalar Birliği anlaşmasından çıkan ilk kulüp oldu. 31 Mart 2025 tarihinde yapılan Trabzonspor Genel Kurulu’nda kulübün net borcunun 5 milyar 323 milyon 965 bin 510 TL olduğu açıklandı. Kulüpler banka borçlarından kurtulsa dahi mali krizden çıkamıyor. Dört büyükler, Bankalar Birliği anlaşmasından çıksalar dahi borç yükünden kurtulamıyor. Şubat 2025 itibarıyla kulüplerin şirket borçları, Bankalar Birliği haricinde toplam 35,75 milyar liraya (943,3 milyon avro) çıktı. Süper Ligimizde borcu olmayan kulüpler de var. 2019 yılında yapılan incelemelerde Göztepe, Başakşehir, Kasımpaşa ve Sivasspor’un borçları olmadığı görülmüştü. Yukarıda da belirttiğim gibi mesele kulübü ciddi bir şekilde yönetmektir. Gerekli yatırımları, harcamaları, transferleri, anlaşmaları yerinde ve zamanında yapmak kulüpleri borçtan kurtarır.

Bahri VRESKALA

bahrivreskala@gmail.com

İstanbul-İzmir Gençlik ve Spor e. İl Müdürü, TMOK Konsey Üyesi, İzmir Kulüpler

Birliği Kurucu ve Danışma Kurulu Üyesi, Türkiye Futbol Adamları Derneği İzmir

Şube Başkanı, Genel Merkez Yönetim Kurulu Üyesi, Ege Tenis Eğitim Vakfı

Kurucu Üye ve Başkanı, Atletizm, Futbol, Masa Tenisi, e. Hakemi, Atletizm, Sualtı

Yüzme Federasyonları e. Üyesi.