Atatürk ve Spor – 1

Cennet vatanımızı bizlere armağan eden Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Cumhuriyetimizin kurucusu ve ilk Cumhurbaşkanımız olarak birçok alanda olduğu gibi spor alanında da uzun vadeli, geleceğe dönük büyük bir öngörü sahibiydi. Onun için spor, hem sağlık hem de vatanımızı emanet edeceği genç nesillerin sağlıklı yetişmesi, ülkemizin uluslararası alanda tanıtılması ve tanınması için çok önemli bir araçtı. Bu nedenle spora çok önem veriyordu. Çağdaş ve modern bir ülke yaratılması önemli projelerindendi. Öyle ki; 1924 Paris Olimpiyatlarına katılan Ömer Besim Koşalay’ı, 1928 yılında Amsterdam’da yapılacak olan olimpiyatlara da katılması için bizzat teşvik etmesi, onun spora ve sporculara verdiği değerin çok açık bir göstergesidir. Eğitimin bir parçası olarak beden eğitiminin gençler ve vatandaşlar için çok önemli olduğunu biliyordu. Bu nedenle beden eğitimi derslerinin okullarda zorunlu ders olmasını istedi ve uyguladı. Bu durum, gençlerin ve vatandaşların zinde ve sağlıklı yaşamlarını teşvik etmek amacıyla yapılan reformlardan biridir. Sporun eğitim sistemine dahil edilmesi, gençlerimizin disiplinli, özgüvenli olmalarını ve takım çalışmasına yatkın kişiler olarak yetişmelerini sağladı.
Devamında “Ben sporcunun zeki, çevik ve aynı zamanda ahlaklısını severim.” sözü, sporcularda olması gereken ahlaki değerleri özetler. Bu sözler ile sporda sadece fiziksel başarı değil, aynı zamanda Fair-Play’in ve ahlaki değerlerin de çok önemli olduğu açıklanmaktadır. Günümüzde görüldüğü üzere spor yapanlar, yapmayanlara göre farklıdırlar. Dünyadaki spor hayatı ve spor dünyası çok farklı ve önemlidir. Bu nedenle Atatürk, güvendiği gençlerimize her türlü spor branşları ile ilgilenmelerini ve başarılı olmalarını tavsiye etmiştir. Atatürk’ün her konuda olduğu gibi spor konusundaki görüşleri de çağdaş, günümüz şartlarına uygun ve geçerli görüşlerdir.
Atatürk, vatanımızı emanet edecek kadar çok güvendiği gençlerimizin gelişmiş Batılı ülkelere ulaşabilmeleri için bedenen, ruhen, zihnen, fikren ve ahlaken iyi yetiştirilmesi gerektiğine inanmıştır. Bu nedenle, gençliğin “beden eğitimi ve spor” faaliyetlerine, spora ve sporcuya çok önem vermiştir. Spora bu denli büyük ilgi, Atatürk’ün sporcu kişiliğinden de kaynaklanmaktadır. Zira kendisinin bizzat yaptığı üç spor branşı vardı. Askerlik hayatında başladığı ve ömrünün son yıllarına kadar fırsat buldukça sürdürdüğü binicilik, İstanbul’da geçirdiği yaz tatillerinde devamlı olarak uğraştığı yüzme ve zaman zaman da kürek sporları.
Üç tarafı denizlerle çevrili olan ülkemizin, dünyada denizcilikte önemli bir yere gelebilmesi için deniz sporlarına da önem verilmesini istemiştir. Hatta “Denize inmek medeniyetin şiarıdır” (tutulacak yoludur) diyerek İstanbul’da, Fenerbahçe kıyılarının gençliğin deniz sporlarıyla uğraşacağı bir merkez hâline getirilmesi için ilgililere talimat vermişti. Devamında, her alanda olduğu gibi sporda da bilimin doğrultusunda, bütün yurtta sporun yaygınlaştırılması ve örgütlenmesi için gereğinin yapılması emrini vermiştir.
Bu nedenledir ki; bazı spor branşlarını bizzat yapan Ulu Önder Atatürk’ün sporumuza verdiği desteğin ve değerin, gençlerimizin yetişmeleri için rehber olarak görülmesi önemlidir. Dünya lideri Atatürk’ün sporumuzdaki ilk resmî icraatını izcilik ve jimnastikte görüyoruz. 1915 yılında “Osmanlı Genç Dernekleri Genel Müfettişliği”ne atanmasından kısa süre sonra bir rapor hazırlayarak zamanın hükümetine sunar. Aynı yıl jimnastiğe ayrılan zamanın artırılması hakkında da bir rapor sunarak hükümeti bilgilendirmiştir.
Ayrıca, 1920 yılında Muhafızgücü Kulübünün kurulması emrini vererek spor alanında yeni bir gelişmenin öncüsü oldu. Bu kulüp; futbol, atletizm, binicilik, bisiklet, polo, voleybol ve basketbol gibi birçok spor dalında faaliyet gösterdi. İstanbul’da Türk Atletik Birliği İttifakı’nı kurarak Türkiye’deki ilk spor örgütünü oluşturdu. 1922 yılında Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı’nı kurarak Türkiye’nin ilk spor teşkilatını İstanbul’da kurdu. Devamında da 16 Ocak 1923 tarihli Bakanlar Kurulu toplantısında, “Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı” kamu yararına kurulmuş bir dernek olarak kabul edilmiş ve böylece “ilk defa devlet, spora ve sporcuya destek ve yardım” elini uzatmıştır.
Atatürk, bireylerin (vatandaşların) spor yaparak bedensel ve zihinsel olarak kendilerini geliştirebileceklerine inanıyordu. Sporun, sadece birkaç kişi için değil, toplumun tamamı için bir ihtiyaç olduğunu düşünüyordu. Bireylerin spor yapmalarının yanı sıra, toplumda spor kültürünün oluşturulması da önemliydi. Bu nedenle, yeni kurulan vatanımızda spor altyapısının geliştirilmesi ve sporun herkes tarafından erişilebilir hâle getirilmesi için çok çalıştı. 1924 yılında Türkiye’nin ilk spor kongresini düzenledi ve bu kongreleri sürdürerek ülkemizdeki sporun gelişimi hakkında farklı düşünceler ortaya koydu. Bu kongrelerden sonra önerdiği projeler arasında Ankara Hipodromu’nun yapımı ve At Yarışı İyileştirme Komisyonu’nun kurulması da yer alıyordu. Gazi Koşusu’nu başlatarak ülkede at yarışı alanında ilerleme sağladı.
Atatürk’ün vefatını takip eden günlerde, o zamanlar yalnız Avrupa’nın değil, dünyanın en güçlü günlük spor gazetesi olan ve Fransa’da yayınlanan “L’Auto”, yayınladığı geniş bir makalesinde Atatürk’ün spora verdiği büyük önemi uzun uzun övmüş ve şu satırlara yer vermiştir: “Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu, Ulu Önder Mustafa Kemal dünyada ilk defa beden eğitimini mecburi kılan devlet adamı oldu. Yalnız kâğıt üzerinde ve nutuklarda değil, bunu bilfiil yerine getirdi. Stadyumlar ve çeşitli spor merkezleri tesis ettirdi. Halkevlerini, spor kollarını bizzat denetledi ve milletin mukadderatına hâkim olduğu günden itibaren Türkiye’de spor gittikçe artan bir önem ve değer kazandı.”
Atatürk’ün “Sağlam kafa sağlam vücutta bulunur.” sözü de, kurulan genç, yeni Türkiye Cumhuriyetimizin geleceği için düşündüğü önemli projelerinden biriydi. Bu da sporun fiziksel sağlık kadar zihinsel sağlığa da katkıda bulunduğuna inandığını göstermektedir. Cumhuriyetimizin kurulmasından önce ve sonra ülkemizde sporun gelişmesi için birçok proje üzerinde çalışmalar yaptı. Sporda yaptığı reformlar günümüzde bile hâlâ hissedilmektedir. Öyle ki; 19 Mayıs Gençlik ve Spor Bayramı’nın ilanı, gençlerin sporla iç içe bir yaşam sürmelerine verdiği önemin bir göstergesidir.

Bahri VRESKALA

bahrivreskala@gmail.com

İstanbul-İzmir Gençlik ve Spor e. İl Müdürü, TMOK Konsey Üyesi, İzmir Kulüpler

Birliği Kurucu ve Danışma Kurulu Üyesi, Türkiye Futbol Adamları Derneği İzmir

Şube Başkanı, Genel Merkez Yönetim Kurulu Üyesi, Ege Tenis Eğitim Vakfı

Kurucu Üye ve Başkanı, Atletizm, Futbol, Masa Tenisi, e. Hakemi, Atletizm, Sualtı

Yüzme Federasyonları e. Üyesi.