Sorun Kader Değil, Oyun Kalitesi

A Milli Takım’ın Dünya Kupası hedefini gerçekleştirememesi sonrasında yürütülen tartışmalarda “kader”, “nasip” ve “kısmet” gibi kavramların açıklayıcı çerçeve olarak sıkça kullanıldığı gözlemlenmektedir. Bu tür kavramlar sosyokültürel düzlemde anlamlı karşılıklar üretse de futbolun saha içi dinamiklerini analiz etmek açısından sınırlı bir açıklama kapasitesine sahiptir. Futbolun sonucu, metafizik referanslardan ziyade; oyun organizasyonu, taktik yapı ve kurumsal süreklilik gibi değişkenlerle ilişkilidir.

Bu bağlamda temel soru şu şekilde formüle edilebilir: Türkiye neden uluslararası turnuvalarda sürdürülebilir sportif başarı üretememektedir?

Literatürde bu soruya verilen yanıtların önemli bir kısmı, oyuncu kalitesi ekseninde yoğunlaşsa da modern futbol paradigması bu yaklaşımı yetersiz kılmaktadır. Günümüz futbolunda belirleyici olan unsur, bireysel yeteneklerin varlığı değil; bu yeteneklerin hangi sistematik bütünlük içerisinde konumlandırıldığıdır.

Türkiye’de futbol değerlendirmelerinin büyük ölçüde bireysel oyuncu profilleri üzerinden yapılması, takım performansının bütüncül analizini zaman zaman gölgelemektedir. Avrupa’nın üst düzey liglerinde forma giyen oyuncuların varlığı, kamuoyunda takım seviyesine ilişkin daha iyimser bir beklenti üretmekte; ancak turnuva futbolunun doğası, bu beklentileri çoğu zaman kolektif organizasyonun belirleyiciliği lehine yeniden şekillendirmektedir.

Bu noktada saha içi gözlemler, oyun planı belirgin ve rol dağılımı net olan ekiplerin, bireysel kalite bakımından daha güçlü görünen takımlara karşı dahi daha istikrarlı sonuçlar üretebildiğini göstermektedir. Dolayısıyla problem, oyuncu kalitesinden ziyade bu kalitenin hangi taktik çerçeve içerisinde anlam kazandığıyla ilgilidir.

Modern futbolun temel yapısı; pres organizasyonu, savunma hattının konumlanması, geçiş fazlarının yönetimi ve hücum üretim mekanizmaları gibi bir dizi sistematik bileşene dayanır. Bu bileşenlerin süreklilik kazanmadığı durumlarda, bireysel yetenek düzeyi yüksek olsa dahi takım performansında dalgalanmalar gözlenmektedir.

Türkiye açısından temel sorun, söz konusu taktik bileşenlerin uzun vadeli bir oyun modeli içerisinde kurumsallaştırılamamasıdır. Oyun modelinin sık değişmesi, oyuncu profili ne kadar güçlü olursa olsun, sahadaki davranış bütünlüğünü zayıflatmaktadır.

Uluslararası örnekler bu durumu destekler niteliktedir. İspanya, Almanya, İtalya ve Hollanda gibi ülkeler, dönemsel olarak oyuncu kalitesinde dalgalanmalar yaşasalar bile, oyun dili, altyapı yaklaşımı ve teknik süreklilik sayesinde rekabetçi yapılarını koruyabilmektedir. Bu bağlamda belirleyici unsur, oyuncu havuzundan önce sistemsel devamlılıktır.

Bu çerçevede şu soru daha da önem kazanmaktadır: Mevcut oyuncu profiliyle daha tutarlı, tekrar edilebilir ve farklı oyun senaryolarına uyum sağlayabilen bir yapı nasıl inşa edilebilir?

Modern futbolun temel varsayımı, bireysel yeteneğin ancak sistemsel bütünlük içerisinde anlam kazandığı yönündedir. Bu nedenle performans değerlendirmesi, yalnızca oyuncu kalitesi üzerinden değil, bu kalitenin hangi organizasyonel yapı içerisinde kullanıldığı üzerinden yapılmalıdır.

Bu noktada, futbol tartışmalarında zaman zaman başvurulan “kader”, “nasip” ve “şans” gibi kavramlar, analitik açıklama araçları olmaktan ziyade, sürecin sonradan üretilen yorum katmanları olarak değerlendirilebilir. Bu perspektiften bakıldığında; Türkiye Futbol Federasyonu Başkanlığı görevine İbrahim Hacıosmanoğlu’nun gelmesi “kader”, Vincenzo Montella’nın milli takım teknik direktörlüğüne atanması “nasip”, Arda Güler, Kenan Yıldız, Hakan Çalhanoğlu, Can Uzun ve Orkun Kökçü gibi oyuncuların aynı jenerasyonda milli takım yapısında yer alması ise “şans” kategorisinde değerlendirilebilir. Ancak bu tür kategoriler, futbolun açıklayıcı değişkenleri olmaktan ziyade, sürece ilişkin geriye dönük anlamlandırma çabalarıdır.

Dolayısıyla sorun, bu kavramların varlığı değil; açıklayıcı çerçeve olarak işlevsel kabul edilmesidir. Modern futbol literatürü, başarı ve başarısızlığı bu tür metaforik açıklamalarla değil, planlama, organizasyon ve oyun aklı üzerinden değerlendirmektedir.

Sonuç olarak, başarısızlıkların kader kavramlarıyla açıklanması kısa vadede açıklayıcı bir kolaylık sunsa da uzun vadede analitik düşünceyi sınırlandırmaktadır. Asıl ihtiyaç, oyunu bir sistem olarak ele alan, sürekliliği önceleyen ve taktik organizasyonu merkezde konumlandıran bir futbol yaklaşımıdır.

Türkiye’nin temel problemi değişmemiştir: oyuncu kalitesi değil, bu oyuncuların hangi oyun yapısı içerisinde anlam kazandığıdır. Modern futbolun temel gerçeği ise oldukça nettir: Sonucu kader değil, oyun kalitesi belirler.

Doç. Dr. Recep CENGİZ

rcengiz1965@gmail.com

01.06.1965 Diyarbakır doğumlu. Lisans, Yüksek lisans ve Doktora eğitimini: Ankara Gazi Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor A.B.D.’da tamamladı.

Ulusal ve uluslararası bilimsel Kongre ve Sempozyumlarda 84 bildirisi bulunmaktadır.

Ulusal ve uluslararası spor bilimleri dergilerinde 45 yayınlanmış makalesi yer almıştır.

“O Küçe Senin Bu Küçe Benim”, “Kulübümüz Köklü, Camiamız Büyük Allah Kerim”, “Köşeli Yazılar”, “Top Patladı Şimdi Onarma Zamanı”, “İletişim”, “Sporda İletişim”, “Futbolda Yıldırma” ve “Her Sorun Futbola Gol Oluyor” kitaplarını yazdı.

TBMM ve bazı bakanlıklarda çeşitli komisyonlarda görev aldı. TMOK Fair Play Komisyonu üyesi.

Birçok ödül sahibi, Manisa Celal Bayar Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi Rekreasyon Anabilim Dalı Öğretim Üyesi olan yazar evli ve iki çocuk babası.