EGE’NİN İNCİSİ DÜNYA KENTİ İZMİR  (DİDER)

Ege’nin incisi İzmir, İzmirli büyük ozan Homeros’un “gök kubbenin altındaki en güzel şehir” olarak anlattığı,  Aristo’nun İskender’e  “görmezsen eksik kalırsın” diyerek önemini vurguladığı, büyük yazar Victor Hugo’nun onu hiç görmeden adına şiir yazıp bir ‘prenses’e benzettiği ; farklı kültürlerin, yaşam tarzlarının, inançların binlerce yıldır bir arada barış içinde yaşadığı kavimler kapısı; Doğu Akdeniz’in merkezi, Ege’nin gerdanlığıdır. Anlatıldığına göre İzmir’in adı; ‘Smyrna’ adlı bir Amazon kraliçesinden gelmektedir. Bugün İzmir olarak kullandığımız isim aslında Smyrna kelimesinden dönüşmüştür. Bazı kaynaklar Smyrna kelimesinin daha erken söyleniş biçimlerine ilişkin Samorna ve Smurna adlarını da vermektedirler. İzmir 20. yüzyılın başına kadar yaygın olarak Smyrna ismiyle tanınmıştır. Antik çağlardan günümüze kadar bir ticaret ve liman şehri olan İzmir, kuruluşundan bu yana bu özelliğini hiç kaybetmemiştir. Bu özelliği sayesinde farklı kültürler İzmir’de harmanlanmış ve bu olgu kentin mimari dokusuna da yansımıştır. Yakın zamanlara kadar İzmir’in en eski yerleşim alanı olarak bilinen Bayraklı’daki Tepekule kazılarından elde edilen bulgular, MÖ 3000 yıllarına kadar uzanmaktaydı. Doğu Helen dünyasının en eski kutsal yapılarından biri olan Athena Tapınağı ve yine Helen dünyasının çok odalı ev tiplerinin en eski örnekleri ve İon Uygarlığı’na ait en eski parke döşeli yol burada yapılan kazılarda ortaya çıkarılmıştır. Ancak 2006 yılında Ege Üniversitesi Arkeoloji Bölümü tarafından İzmir Bornova’da bulunan Yeşilova Höyüğü’ndeki kazılarda kentin tarihinin MÖ 8500’e kadar uzandığı tespit edilmiştir.

Çağlar boyunca çeşitli istilalara uğrayan İzmir’in üçüncü kuruluş süreci ise, MÖ 333 yılında İzmir’e gelen İskender sayesinde olmuştur. Rivayetlere  göre; Pagos (Kadifekale) Dağı eteklerinde uyuyakalan İskender’e rüyasında iki su perisi İzmir’i burada kurmasını öğütlemiştir. O da kenti  Kadifekale sırtlarında kurmuştur.

Roma İmparatorluğu döneminde; Roma’ya karşı Bergama Kralı Attalos’un oğlu Aristonikos’un öncülüğünü yaptığı ayaklanmaya destek vermediği için İmparatorluk tarafından ‘özgür kent’ olarak tanımlanan İzmir, ardından gelen Bizans egemenliği döneminde dinsel bir merkez haline gelmiştir. Böylelikle İzmir, Bizans döneminde dinsel merkez olma özelliği nedeniyle başkent İstanbul düzeyine çıkarılmıştır. Bizans İmparatoru Leon, İzmir’i, İstanbul dışındaki kentlerin başkenti ilan etmiş ve bu süreçte İzmir’e “kendi kendini yönetebilen şehir” unvanı verilmiştir. Bu açıklamalardan da anlaşılacağı üzere İzmir’in, bir çok alanda bazı faaliyetlerde “ilk” olma,  “ilk’ler şehri olma” özelliğini, son çağlarda değil, kurulduğu günlerden itibaren aldığı anlaşılmaktadır.

1071 Malazgirt Savaşı’ndan sonra Anadolu’nun yoğun Türkmen akınlarına sahne olmasıyla birlikte İzmir ve çevresinde ilk kez Türk egemenliği görülmeye başlamıştır. 1081’de denizci Türkmen Beyi Çaka Bey, İzmir’i merkez alarak bir beylik kurmuş ve yaklaşık 16 yıl egemenliğini sürdürmüştür. Çaka Bey’in 16 yıllık hâkimiyetinden sonra İzmir ve çevresinde Türk izlerini kuvvetlendiren asıl dönem, Aydınoğulları Beyliği’nin 1308’de Birgi’de kurulmasıyla başlamıştır. 1317’de İzmir’i ele geçiren Aydınoğlu Mehmet Bey, İzmir’in yönetimini oğlu Umur Bey’e vermiştir. Umur Bey döneminde özellikle İzmir’in Kadifekale sırtlarında yoğun bir Türkleşme olgusu yaşanmıştır. Umur Bey’in İzmir ve Ege Denizi’nde elde ettiği başarılar karşısında; ortaçağın güçlü denizci İtalyan şehir devletleri olan Venedik ve Ceneviz bu durumdan olumsuz etkilenmişler ve Umur Bey’in faaliyetlerine son vermek amacıyla 1345 yılında Papalığı harekete geçirerek Fransız Humbert komutasında bir Haçlı donanmasını İzmir’e göndermişlerdir. Bu donanma İzmir’e baskın yaparak sahilde bulunan Liman Kaleyi zapt etmiştir. Yaşanan bu gelişmeler sonucunda, Umur Bey’in donanması ve tersanesi tahrip edilmiştir. Türkler yalnızca Kadifekale eteklerinde tutunabilmişlerdir. Süreç içerisinde Kadifekale ve çevresi “Türk-Müslüman İzmir”, günümüzde Hisarönü Camii civarında bulunan Liman Kale’de sahil kesimi ise “Hıristiyan – Gâvur İzmir” olarak adlandırılmıştır.

DÜNYA KENTİ İZMİR DERNEĞİ  – “DİDER”

Dünya Kenti İzmir Derneği  ( DİDER ),  İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Tunç Soyer’in önerisi ve destekleriyle kurulmuştur. Amacı, zaman içinde İzmir’in sahip olduğu tarihi değerleri  ve diğer özelliklerini , 21. yüz yıla taşımak , tüm Avrupa ve Dünyaya  tanıtmaktır. DİDER,  öncelikle Avrupa’da, daha sonra da Dünyadaki diğer şehirlerdeki yerel yönetimler ile işbirliği yaparak , kültürel, ekonomik, spor ve  sosyal alanlarda faaliyet gösteren kurumlar ile ortaklıklar kurmak ve bunları geliştirmek için çalışmalar yapmaktadır.  Bilindiği üzere İzmir, Ege Denizi’nde, Akdeniz’de tarihi bir liman kenti olarak, kurulduğu günden günümüze kadar, bir çok alanda   kendinden söz ettirmiş, öne çıkmış ve daima  ilgi çekmiş bir “ilk’ler” şehirdir.

Dünya Kenti İzmir Derneği – DİDER‘in hedefi,  İzmir’i,  Avrupa ve Dünya arasındaki ilişkilerinde  günümüz koşullarına daha uygun bir şekilde ileri götürmektir. Bunun için  Avrupa’nın ve Dünyanın önemli şehirleri  arasında;

**Sivil toplum faaliyetlerinin etkinleştirilmesi ve geliştirilmesini sağlamayı ve bu konuda çalışmalar yapan kişi ve kuruluşlara destek vermeyi,

**İzmir ile Avrupa kentleri arasında kent ve kamu diplomasisi faaliyetleri yürütmeyi, Yerel değerler ve Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları gibi küresel kabul görmüş evrensel değerler çerçevesinde çalışmalar yürütmeyi,

**Kent ekonomisi ve istihdam, ekoloji ve iklim değişikliği, enerji, tarım, toplumsal cinsiyet eşitliği, girişimcilik ve yenilikçilik gibi konularda ortak politikalar ve çözümler oluşturmayı,

**Ekolojik, teknik ve teknolojik gelişmeler konusunda bilgi alışverişinde bulunmayı ve bu alandaki iyi örnekleri kent ölçeğinde karşılıklı yaygınlaştırmayı esas almıştır.

Bu amaca hizmet ederken, kentler arasındaki ilişkilerin ortaklıklar ve projeler yoluyla güçlendirilmesi, bu projelerin yaygınlaştırılması için kamu kurumları, özel sektör, üniversiteler, meslek odaları ve sivil toplum kuruluşları ile yurtiçinde ve yurtdışında iş birlikleri ve model uygulamalar geliştirilmesi öncelikli hedefler arasında yer almaktadır.

Genç bir dernek olan DİDER, bu düşünce ile İzmir’in Avrupa ve Dünya’ya açılması için yurt dışında çalışmalara başlamış ve Almanya’nın; Ahlen-Hamn, Berlin , Bielefeld, Bremen, Frankfurt, Hamburg, Hannover,  Nurnberg , Fransa’nın Strazburg , Hollanda’nın Amsterdam şehirlerinde İzmir Tanıtım Ofislerinin açılışlarını gerçekleştirmiştir. Önümüzdeki günlerde, başka şehirlerde de tanıtım ofisleri açılış çalışmalarına devam edilecektir. Avrupa’nın  ve Dünya’nın önemli şehirlerinde mevcut olan ve açılması planlanan diğer İzmir Ofisleri sayesinde, şehirler arasında düzenli ve devamlılık arz eden bir iletişim ağının oluşturulması, İzmir için tarihten gelen farklılığına bir yenisi daha  eklenecektir. Devamında yapılacak ortak faaliyetler ile gerçekleştirilecek projenin bir model haline gelmesi , hayata geçmesi , dünyada bir ilk olacaktır. Günümüzde en etkili tanıtımlar, karşılıklı işbirliği ve faaliyetlerle yapılmaktadır. Tanıtımın gelişmesi için de DİDER tarafından ayrıca bir “İzmir Gönüllü Elçiler Projesi” düşünülmektedir. Burada amaç, İzmir’in uluslararası alanlarda daha fazla tanınması için, yabancı ve Türk kanaat önderlerinin, iş insanlarının sahip oldukları uluslararası bağlantılar ile bilgi, birikim ve yeniliklerin İzmir’e gelmesini sağlamak, şehrimizin kalkınmasına katkıda bulunmaktır. Bu ve benzeri çalışmalar, Dünya’da İzmir’in konumunu güçlendirirken, Avrupa ve Dünya’nın da İzmir’in kendine özel durumları ile buluşmasını, tanıtılmasını da sağlayacaktır. Bu tür faaliyetlerden biri olan spor sayesinde, İstanbul ve İzmir Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü görevlerim sırasında, İstanbullu ve  İzmirli gençlerimizden, değişik branşlardaki sporculardan oluşan takımlar ile Avrupa Ülkelerinde düzenlenen spor karşılaşmalarında, turnuvalarında Ülkemizin, İstanbul’un ve İzmir’in tanıtımı da yapılmıştı. O kadar ki;  karşılıklı görüşmelerde bir çok Avrupalı, İzmir’i, Türkiye’yi böyle bilmediklerini, tanımadıklarını söylüyorlardı. Bu görüşmelerin sonrasında İzmir’de yaptığımız benzer spor turnuvalarında, karşılaşmalarda Avrupa’dan birçok spor kafilesinin sık sık  İzmir’e geldikleri görüldü. Hatta devamında da  Avrupa’dan bazı  ülkelerin futbol takımlarının hazırlık kampları, İzmir, ve Antalya yapılmaya başlandı. Yıllar önce spor’ da gerçekleşen bu olay , bir şehrin veya Ülkenin tanıtımı için en belirgin örneklerden biridir.

İzmir’i dünya şehri yapmak için çalışmalarını her alanda sürdüren İzmir Büyükşehir Belediyesi, İzmir’i dünya şehri haline getirme amacı doğrultusunda, üyesi olduğu Dünya Turizm Kentleri Federasyonu’nun (World Tourism Cities Federation), İzmir’in uluslararası alanda tanıtımına katkı sağlaması için, Başkan Tunç Soyer’in kurulmasını önerdiği, destek verdiği  Dünya Kenti İzmir Derneği (DİDER) ile işbirliği ve dayanışma protokolü imzaladı. İmza töreninde bir konuşma yapan İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Tunç Soyer İzmir’i, kabuğunu kırıp, dünya ile birleştirmeye çalıştıklarını,

yapılan çalışmaları dünyaya taşımıyorsanız, dünyayı bu yaptıklarınızla buluşturmuyorsanız, büyüyüp gelişmenizin imkanı yok. Bu koltukta oturduğumuz sürece, bu şehrin potansiyelini daha çok ortaya çıkarmak için çalışmaya devam edeceğiz. Biz güç birliği yaparsak, olağanüstü güzel bir yol kat edebiliriz ve bu güzelim şehri, bu kayıp cenneti tekrar bulabiliriz. Bunun da  “bir tercih değil, bizlerin sorumluluğumuz” olduğunu  söyledi. Bu anlamlı çalışmalar için DİDER’i kurduran Başkan Tunç Soyer’e, DİDER Başkanı Ahmet Güler ve Yönetim Kuruluna bir İzmirli olarak teşekkür ediyorum.                          

Bahri VRESKALA

Bahri VRESKALA

bahrivreskala@gmail.com

İstanbul-İzmir Gençlik ve Spor e. İl Müdürü, TMOK Konsey Üyesi, İzmir Kulüpler

Birliği Kurucu ve Danışma Kurulu Üyesi, Türkiye Futbol Adamları Derneği İzmir

Şube Başkanı, Genel Merkez Yönetim Kurulu Üyesi, Ege Tenis Eğitim Vakfı

Kurucu Üye ve Başkanı, Atletizm, Futbol, Masa Tenisi, e. Hakemi, Atletizm, Sualtı

Yüzme Federasyonları e. Üyesi.