Sporumuzdaki Gerçekler

Her işte olduğu gibi sporda da başarı, düzenli, titiz ve uzun vadeli, sağlıklı planların, projelerin uygulanması ile gelir. Ancak gerekli planlar, projeler ciddi olarak uygulanmaz ise başarı gelmez. Projelerin uygulanmasında yanlışlar yapılırsa ve bu yanlışlardan dönülmez ise hedeflenen, istenilen başarıya ulaşmak mümkün değildir. Özellikle son yıllarda sporda sayıları çok artan yabancı futbolculara, teknik direktörlere ve bazı yerli sporcularımıza, teknik direktörlerimize ödenen astronomik transfer ücretleri ve tazminatlar nedeniyle kulüplerimizin neredeyse tamamı büyük borç yükü altındadırlar. O kadar ki; dört büyükler diye adlandırılan Fenerbahçe, Galatasaray, Beşiktaş ve Trabzonspor’un borçları 35 milyar TL. yi aştı. Maalesef Futbol takımları, yönetimlerinin yanlış uygulamaları, kulüpleri bankalarla anlaşma zorunda bırakmıştır. Özellikle yabancı ve de bazı yerli teknik direktör ve sporculara döviz olarak ödenen ücretler, hem kulüplerimizin hem de dolaylı olarak Ülkemizin ekonomisine olumsuz yansımaktadır.

Peki nasıl oluyor da, holding sahibi olan bir çok kulüp başkanı ve yöneticileri işlerinde çok başarılı olmalarına rağmen, kulüplerin yönetiminde bu başarıyı gösteremiyorlar. Burada ters giden bir durum var. Yapılan sözleşmelerde, kısa vadede başarıya ulaşabilmek için, maalesef öncelik hakkı sporcu ve teknik direktörlere verilmektedir. Her şey planlı ve uzun vadeli değil de kısa vadeli düşünülmektedir. Bu yanlış uygulama da kulüpleri zor durumda borç içinde bırakmaktadır. Kendi işleri ile ilgili sözleşmeler yapan kulüp başkanları, yetkili yöneticiler, şirketlerinin lehinde olan tüm maddelere özellikle ve öncelikle yer vermektedirler. Halbuki kulüpleri ile ilgili yapılan sözleşmelerde bu kadar hassas davranılmamakta, ticarette esas olan, kar-zarar dengesine göre değerlendirmeler yapılmamaktadır. Bu duruma göre ticaretteki kâr/zarar dengesinin sporda da uygulanması gerekiyor. Şöyle ki; yapılan sözleşmelerde her kulübün öncelikli hedefi en iyiye ulaşmak, başarılı olmaktır. Yapılan anlaşmalara göre de yerli, yabancı sporcular ve teknik direktörler oldukça yüksek transfer, maaş, prim, tazminat gibi ücretler ödenmektedir. Ancak başarı olmadığında ise, başarısızlığın karşılığı yoktur. Yani ticaretteki gibi kâr/zarar dengesi yoktur. Spor da bir ticaret olduğuna göre burada başarısızlığın karşılığı olan zarar da olmalıdır. Sözleşmelere tek taraflı konulan, sadece sporcuyu, teknik direktörü koruyan tazminat maddesinin yanında, kulüp haklarını koruyan maddeler de olmalıdır. Alınan puana, başarıya göre ücretler tespit edilmeli, karşılıklı olarak kulübün menfaatleri de gözetilmelidir.

Geçmiş yıllarda ve günümüzde sözleşmelerdeki hatalar nedeniyle bazı kulüplerimiz, sporcu veya teknik direktörlere dolar veya Euro üzerinden tek taraflı koyulan maddeler nedeniyle zor durumlara düştüler ve düşmektedirler. Son yıllarda UEFA’ya, CAS’a giderek Süper Lig Takımlarına karşı açılan davalarda kazananlara 50 milyon Euro civarında tazminat ödenmiştir. Geçen yıl Trabzonspor, 2025 yılına kadar sözleşmesi bulunan teknik Direktör Bjelica’ya,  1 milyon 600 bin Euro ödedi. Benzer durum 15.Şubat.2017 – 18.Aralık.2017 tarihleri arasında Galatasaray’da 10 ay görev yapan teknik direktör Igor Tudor’a  faizler hariç 600 bin Euro, avukatlara da 3 milyon 685 bin lira tazminat ödendi. Bu durum yapılan sözleşmelerin eksik olduğunun açık göstergesidir.

05.Şubat.2024 tarihi itibarıyla futbolumuzun dört büyükleri olarak anılan Galatasaray, Fenerbahçe, Beşiktaş ve Trabzonspor’un borçlarına  baktığımızda, borçları oldukça fazla. (KAP’a) Kamuyu Aydınlatma Platformu’na, gönderilen finansal raporlara göre, dört büyük kulübün mali durumları pek iç açıcı değil.  Şöyle ki;

*Galatasaray: Sarı-kırmızılı kulüp, 31 Aralık 2023 tarihi itibarıyla toplam 10,2 milyar TL. borçlu. Bu borcun 6,2 milyar TL’si 2023-2024 sezonu içinde ödenmesi gereken kısa vadeli borçlar. Galatasaray’ın alacakları ise 5.1 milyar TL.Net borç-alacak farkı ise  -5.1 milyar TL. dir.

*Fenerbahçe: Sarı-lacivertli kulüp, 3 Şubat 2024 tarihi itibarıyla toplam 11,4 milyar TL borçlu. Bu borcun 5,18 milyar TL’si 2023-2024 sezonu içinde ödenmesi gereken kısa vadeli borçlar. Fenerbahçe’nin alacakları ise 4,26 milyar TL. Net borç-alacak farkı ise -4,37 milyar TL.
*Beşiktaş: Siyah-beyazlı kulüp, 31 Aralık 2023 tarihi itibarıyla toplam 7,8 milyar TL borçlu. Bu borcun 3,1 milyar TL.’si 2023-2024 sezonu içinde ödenmesi gereken kısa vadeli borçlar. Beşiktaş’ın alacakları ise 2.1 milyar TL.dir. Net borç – alacak farkı ise -5.7 milyar TL.dir.

*Trabzonspor: Bordo-mavili kulüp, 31 Aralık 2023 tarihi itibarıyla toplam 5,6 milyar TL. borçlu. Bu borcun 3,1 milyar TL.’si 2023-2024 sezonu içinde ödenmesi gereken kısa vadeli borçlar. Trabzonspor’un alacakları ise 2,1 milyar TL.  Net borç-alacak farkı ise -3,5 milyar TL.

Kulüplerin mali durumları maalesef çok sağlıklı değil, hepsi borçlu. Tabloda açıkça görüldüğü üzere kulüpler, hem sportif hem de ekonomik anlamda çok zor durumdadırlar. Süper Lig’de şampiyonluk için mücadele eden kulüpler, aynı zamanda borçlarını ödemek için çareler arıyorlar. Kamuyu Aydınlatma Platformu’na (KAP) gönderilen verilere göre, dört büyüklerin borçları toplam 35 milyar TL.’yi aştı . Bu rakam, Türkiye’nin milli gelirinin yaklaşık %1,2’sine denk geliyor. Peki, dört büyüklerin borcu nasıl ödenecek? Futbolumuz bu borçlardan nasıl kurtulacak? Borçların ödenmesi için baş vurulan yöntemler arasında, gelir artırıcı projeler, son zamanlarda oldukça rağbet gören sponsorluk anlaşmaları, futbolcu satışları, kredi yapılandırmaları ve sermaye artırımları yer alıyor. Ancak, bu yöntemlerin yeterli olmadığı ve kulüplerin borçlarını sürdürülebilir bir seviyeye indiremediği de görülmektedir. Özellikle pandemi döneminde, gelir kaybı yaşayan kulüpler, transfer harcamalarını kısma konusunda da zorlanıyorlar. Konu ile ilgili mali uzmanlar; borçların ödenebilmesi için, kulüplerin mali disiplin, şeffaflık, denetim, kurumsallaşma ve stratejik planlama gibi konularda adımlar atmalarının önemli ve gerekli olduğunu belirtiyorlar. Ayrıca, (TFF) – Türkiye Futbol Federasyonu’nun da kulüplere destek olması, borç limitleri, harcama kuralları ve cezai yaptırımlar gibi uygulamalara yer verilmesini öneriyorlar. Devamında borçların kapatılabilmesi için kulüplerin mali yapılarını sağlamlaştırmaları, gelirlerini artırmaları ve harcamalarını azaltmaların şart olduğunu açıklıyorlar. Bunlar yapılmadığı takdirde, Futbolumuzun, hem sportif hem de ekonomik anlamda büyük bir krizle karşı karşıya kalabileceklerini açıkça ifade ediyorlar.

Kulüplerimizin UEFA, CAS’ta  dosyalarının bulunması üzüntü vericidir. Ödedikleri çok yüksek tazminatlar, zaten kötü durumda olan bütçelerine ikinci bir yük getirmektedir. O nedenle tüm ilgili ve yetkili Başkan ve Yöneticilerin kulüpleri ile ilgili kararlarını alırken çok dikkatli olmaları, hukukçuların, uzmanların görüşleri ve onayı alınan sözleşmeleri imzalamaları uygun olacaktır. On ay gibi kısa zaman dilimleri için teknik direktörler veya futbolcular tercih edilmemelidir. Bu tür yanlış tercihler Ülkemizin “Tazminat Cenneti” olarak yorumlanmasına sebep olmaktadır.

Özetle; kulüpleri zor durumda bırakacak, kulübün aleyhine olacak tek taraflı sözleşmeler yapılmamalı, hukukçuların ve uzmanların onayından sonra yapılmalıdır. Kulübün menfaati öncelikli olmalıdır. Gelen yabancı yerli teknik direktör veya sporcu ne kadar ünlü ve yetenekli olursa olsun kulübün üstünde değildir, olmamalıdır. Ticaretteki kâr/zarar anlayışı sporda da uygulanmalıdır. Transfer, tazminat, maaş, prim ve benzer ödemeleri kademeli olarak başarıya, alınan puanlara göre göre değerlendirilmeli ve uygulanmalıdır. Ayrıca kulüplerin alt yapılarına, kendi gençlerimize önem verilmeli, imkan tanınmalıdır. Kısa vadeli değil, sabır isteyen uzun vadeli,  kalıcı projeler hayata geçirilmelidir.

Bahri VRESKALA

bahrivreskala@gmail.com

İstanbul-İzmir Gençlik ve Spor e. İl Müdürü, TMOK Konsey Üyesi, İzmir Kulüpler

Birliği Kurucu ve Danışma Kurulu Üyesi, Türkiye Futbol Adamları Derneği İzmir

Şube Başkanı, Genel Merkez Yönetim Kurulu Üyesi, Ege Tenis Eğitim Vakfı

Kurucu Üye ve Başkanı, Atletizm, Futbol, Masa Tenisi, e. Hakemi, Atletizm, Sualtı

Yüzme Federasyonları e. Üyesi.