Çölde Modern Bir Dünya Şehri Dubai…

Dubai, Arap Körfezi’nin kıyısında bulunan BAE – Birleşik Arap Emirlikleri’nin ikinci büyük emirliği ve çok modern bir şehirdir. Yapılan arkeolojik çalışmalarda, bölgedeki ilk yerleşimin M.Ö. 5.000 yılına kadar gittiği anlaşılmıştır.

Dubai, 1833 yılından günümüze kadar El Maktum ailesi tarafından anayasal bir monarşi çerçevesi içinde, babadan oğula geçen bir hükümdarlık sistemiyle yönetilmektedir. Monarşik bir yapıda olmasına rağmen modern ve liberal bir ekonomik yaklaşımı vardır. Bu sistem, şeriat hukuku ve modern hukukun birleşimi olan “hibrit” melez bir yasal yapıya sahiptir. Dubai Emiri El Maktum, BAE – Birleşik Arap Emirlikleri’nin federal yapısı içinde yer alır ve aynı zamanda BAE’nin Başkan Yardımcısı ve Başbakanı görevlerini yürütür. El Maktum yaptığı açıklamada; “Ülkemin ve vatandaşlarımın eğitimde, sağlıkta ve barınmada dünyanın en iyisi olmasını istiyorum. Sadece halkımın en kaliteli hayatı yaşamasını istiyorum.” demekle vatandaşlarına verilen değeri göstermektedir.

Bugünlere gelinceye kadar küçük bir balıkçı kasabası olan Dubai halkı; balıkçılık, avcılık ve hayvancılıkla uğraşmış, ticaretini kuzey ülkeleri ile yapmıştır. 1894 yılında yabancı ülkelerden gelenlere vergi muafiyeti sağlanması ile bölgedeki ticari faaliyetlerde artış görüldü. Hintli ve Pakistanlı tüccarlar başta olmak üzere birçok yabancı tüccar şehirde ticaret faaliyetlerine başlamıştır. O dönemde balıkçılık, inci toplama ve ticaret Dubai’nin ana geçim kaynaklarıydı. Ancak 1950’li yıllarda Japonya’nın yapay inci üretmesiyle ekonomide aksamalar olmuştur. Daha sonra 1966–1990 yıllarında petrol sayesinde yeniden yükselişe geçmiştir. Devamında uygulanan uzun vadeli gelir getirici modern projelerle günümüzde dünya tarafından takdir edilen başarılı bir “marka şehir” olmuştur.

Peki çölün kıyısındaki küçük bir balıkçı köyü nasıl Dünya Markası bir şehir oldu?

1930’lu yıllarda dünyada yaşanan ekonomi krizinden ve 1950’li yıllarda Japonya’nın yapay inci üretmesi, Dubai’nin inci piyasasını da etkilemiş ve çökmesine sebep olmuştur. Daha sonra 1966 yılında Dubai sınırları içinde petrolün bulunması ve ihraç edilmeye başlanması ile ekonomi düzelmeye başlamıştır. 2 Aralık 1971 yılında İngiltere’nin himayesinden çıkan Dubai bağımsızlığını kazandı. Aynı yıl Abu Dabi, Dubai, Sharjah (Şarika), Ajman (Acman), Fujairah (Füceyre), Umm Al (Ümmü’l-Kayveyn) ve 1972 yılında katılan Ras Al Khaimah ile birlikte 7 emirlikten oluşan BAE – Birleşik Arap Emirlikleri kuruldu.

1990’lı yılların başında Dubai, neredeyse tamamı çölden oluşan küçük bir ticaret limanıydı. Bulunan petrol rezervi çok az ve sınırlıydı. Bu yüzden Dubai Yönetimi bu erken dönemde gelecek için çok önemli bir karar aldı; “Petrol bitecek ama Dubai marka şehir olursa asla bitmez” anlayışı benimsendi ve harekete geçildi. 1960–1990 yılları arasında elde edilen petrol gelirleri, olması gerektiği gibi uzun vadeli projelere; altyapıya, eğitime, ulaşıma, limanlara, havalimanlarına, şehir içi geniş yollara, raylı sistemlere yatırıldı. Ardından Dubai’nin asıl yükselmesini sağlayan proje hayata geçirildi. Bu da petrol dışı ekonomik büyüme idi. Bunun için “Vergisiz serbest bölgeler” kuruldu ve dünyayı birbirine bağlayan Emirates Airlines Havayolları hizmete girdi. Finans ve ticaretin Ortadoğu’daki merkezi olma hedefi belirlendi ve uygulandı. Devamında Dubai şehrini dünyaya tanıtmak ve “dünyada ilkler şehri olmak” için görkemli yatırımlarına geçildi. Yatırımların bazılarını incelediğimizde görülenler;

Palm Jumeirah… Dubai’deki Basra Körfezi üzerinde, uzaydan bile görülebilen, palmiye ağacı şeklinde tasarlanmış, dünyanın en büyük ve ikonik-sembol eser insan yapımı adadır.

Burj Khalifa…. 828 metre yüksekliği ve 160’tan fazla kat ile dünyanın en yüksek binası ve insan yapımı en yüksek yapısıdır. Modern ve aerodinamik-akıcı tasarıma sahip bu yapı; lüks konutlar, ofisler, Armani Hotel ve dünyanın en yüksek gözlem teraslarını barındırıyor.

Dubai Mall-Alışveriş Merkezi… Burj Khalifa’nın yanında yer alan, dünyanın en büyük alışveriş merkezlerinden biridir. Bünyesinde 1.300’den fazla mağaza, lüks markalar, ünlü bir akvaryum ve su altı hayvanat bahçesi, buz pateni pisti ve yüzlerce restoranı barındırıyor.

Ski Dubai…. Çölün ortasında, Dubai’nin merkezinde yıl boyunca açık olan çok büyük yapay kayak pistleri. Kar üzerinde kış sporu kayak ve snowboard için beş pist ve herkese hitap eden diğer kar tabanlı ve buz etkinlikleri için harika bir kayak merkezi.

Atlantis, The Palm (Otel ve Resort – tatil yeri) Palmiye Adası – Palm Jumeirah’ın en ucunda yer alan, efsanevi kayıp şehir Atlantis temalı, pembe tonlu 5 yıldızlı lüks otel ve resort-tatil yeri Atlantis; dünyaca ünlü çok büyük aquapark su parkı Aquaventure, su temalı heyecan ve eğlence yeri olan lüks bir oteldir. 22,5 hektarlık alanda 79’dan fazla rekor kıran kaydırak, özel plaj ve köpekbalığı havuzları olan Orta Doğu’nun en büyük su eğlence merkezidir. Burada “Leap of Faith” gibi köpekbalıklarıyla dolu havuzlardan geçen heyecan verici kaydıraklar, 2,3 kilometre uzunluğundaki “Tembel Nehir” The Rapids ve tematik kuleler, çocuklar için özel Sıçrayanlar Adası “Splasher’s Island” alanı mevcuttur. Hem otel hem de su eğlence merkezi Dubai’nin dünyaca ünlü çok büyük turistik yerleridir.

2005 yılından günümüze kadar sık sık ziyaret ettiğim Dubai’de her gidişimde her alanda farklı, daha gelişmiş bir şehir görüyorum. Durmadan artarak çoğalan yeşil park ve bahçeleri, ulaşım yolları, her tarafı tertemiz, çiçeklerle donanmış şehir; şehir içi ulaşımı ve park sorunu halledilmiş gerçekten marka bir şehir görüyorum. Şehrin içinde başıboş sahipsiz kedi köpeklerin olmadığı, birçok ülkede olmayan aşırı güvenli, saygılı ortamın yaşandığı, çok huzurlu bir Dubai’de yaşamak gerçekten güzel.

Dubai denilince herkesin aklına çok yüksek binalar, gökdelenler geliyor. Evet, çok fazla sayıda gökdelen var; ama şehrin planlaması kısa vadeli değil, olması gerektiği gibi çok uzun vadeli yapılmış. Yüksek binaların yapılacağı yerler ayrı; iki katlı villa tipi veya az katlı evlerin yapılacağı yerler birbirinden ayrılmış, ayrı ayrı alanlara yapılmış. Buna göre de şehir içi ulaşımı ve rahat yaşam için her türlü tedbir alınmış. Öyle ki; şehir içi araba ulaşım yolları genelde 6 geliş 6 gidiş ve ikişer servis yolu, bazen 8 gidiş 8 geliş ve ikişer servis yolu; çok fazla sayıda döner kavşaklar, köprüler, yanında çok uzun mesafeli hafif raylı ulaşım tramvay ve metro hatları… Bütün bunlar yaşamı kolaylaştıran, olması gereken önemli hizmetlerdir.

Görüldüğü üzere birçok ülkede olmayan aşırı lüks oteller, çölün ortasında kayak merkezi, dünyanın en yüksek binası, dönme dolabı, geleceğin müzesi ve diğerleri gibi büyük projeler sadece birer yapı değil; aynı zamanda Dubai’nin hafızalarda yer etmesini sağlamak, dikkat çekmek, turizm ve ticarette büyük pay sahibi olmak için tasarlanmıştır. Bu yazılanlar yapılanların sadece küçük bir kısmı. Bugün Dubai’nin gelirinin yaklaşık %90’ı petrolden değil; turizm, finans, teknoloji, lojistik ve gayrimenkulden geliyor. Dubai’nin gelişiminde, bugünkü başarılı konuma gelmesi için yapılan en ilginç yaklaşım ise; “İnsanların gelmesi için sebep yarat, geri dönmeleri için hikâye bırak” anlayışıdır. Sonuç olarak bu anlayış, bu yaklaşım tarzı bir dünya markası değeri olarak Dubai’yi cazibe merkezi hâline getirdi. Dubai’nin bu başarısı iki cümle ile de ifade edilebilir: “İş bilenin, kılıç kuşananın” ve “Geleceği beklemediler, geleceği inşa ettiler.” diye açıklanabilir. Dubai şehrini marka yapan işlerle anlatılacak daha çok yenilikler var. Günümüzde 5 milyona yaklaşan nüfusunun %15’i kendi halkından, %85’i yabancılardan oluşmaktadır. Dubai yönetimi kendi vatandaşlarına her bakımdan maddi ve manevi destek vermekte, huzur ve refahını sağlamaktadır ki bu durum günümüzde çok az ülkede vardır. Mütevazı bir balıkçı köyünden görkemli bir metropole dönüşümü, marka şehir olması; akıllı, ileriyi gören, uzun vadeli projelerin eseridir. Dubai hem turistleri hem ticari işletmeleri şehre çekmek için aralıksız olarak uzun vadeli simge-sembol yapı projelerini yapmaya ve planlamaya, yenilikleri keşfetmeye devam etmektedir.

Bahri VRESKALA

bahrivreskala@gmail.com

İstanbul-İzmir Gençlik ve Spor e. İl Müdürü, TMOK Konsey Üyesi, İzmir Kulüpler

Birliği Kurucu ve Danışma Kurulu Üyesi, Türkiye Futbol Adamları Derneği İzmir

Şube Başkanı, Genel Merkez Yönetim Kurulu Üyesi, Ege Tenis Eğitim Vakfı

Kurucu Üye ve Başkanı, Atletizm, Futbol, Masa Tenisi, e. Hakemi, Atletizm, Sualtı

Yüzme Federasyonları e. Üyesi.