Unutamadığımız Bir İnsanın Unutulmuş Mezarı…

General Sir Charles Harington Harington!

Türkiye’de adı uzun yıllardır sayısız kere anılan, adına konmuş kupa maçı için çeşitli hikayeler çatılan ve filmler çekilen eski asker.
1872 doğumlu Harington önce askerlik mesleğine hazırlanmak üzere Cheltanham kolejine 1886 yılında girdi. Kolejde başarılı bir kriket oyuncusu oldu. Ardından önce  Güney Afrika’da görev yaptı, Boerler savaşında başarılı bir subay olarak sivrildi. Birinci dünya savaşında da Batı cephesinde başarı göstererek yükseldi. Mareşal Lord Plummer’ın komuta kadrosunda yer aldı.

Sonraki görevi ise İstanbul işgal kuvvetleri komutanlığı oldu. Ülkemizde ismi adına oynanan Harington kupası maçıyla tanındı.

Sol başta Harington yanında eşi, diğer subay ve eşleriyle İstanbul’da (1)

Mudanya ateşkes anlaşmasında Karşısında TBMM’ni temsil esen İsmet Paşa vardı.

General Harington soldan ikinci.

İsmi en çok Chanak (Çanakkale) krizinde gösterdiği sakin ve kararlı tutumuyla tanındı. Türk ve İngiliz-Fransız kuvvetleri büyük bir çatışmanın eşiğinden dönmüştü o günlerde ve barış tehlikeye düşebilirdi. Kraliyet güçlerinin Hindistan’da sivil halka yaptığı Amritsar katliamında ise sorumlu General Dyer’in tarafını tuttuğu için çok eleştiri aldı.

Charles Harington 1938 yılında emekli oldu. Kalbiyle sorunlar yaşadığı için döndüğü memleketi sayılabilecek Cheltenham’da da şifa bulamadı ve 68 yaşında öldü.

General Harington son yıllarında (2)

Gömülme kaydı, Charles Harington St Michael’s Churchyard, Bishop’s Cleeve, İngiltere

25 Ekim 1940 tarihinde gerçekleşen cenaze törenine Krallık ordu mensupları, Cheltenham kolejinden arkadaş ve hocaları ve aile üyeleri katıldı. Ailesini yine bir subay olan kardeşi H.H. Harington ve yeğeni Bayan Lynn temsil etti. Kral ve Kraliçe de eşi Lady Hamilton’a taziye mesajlarını iletmişti.
Katafalk çeşitli askeri birliklerin, Cheltenham kolejinin, dostlarının ve Cheltenham Kriket kulübünün çelenkleri ile donatılmıştı. (3)
Sonra yıllar yılları kovaladı. Ülkesinde bu eski asker unutuldu.
Ülkemiz hariç.
Her Fenerbahçeli onu andı durdu Türklere karşı ortaya koyduğu kupasıyla.

General Sir Charles Harington Harington mezarı (31 May 1872 – 22 October 1940) St.Michael’s Churchyard, Bishop’s cleeve

Sir Harington’ın mezarını uzun zamandır arıyordum. Bir İngiliz araştırmacı arkadaşım yardımcı oldu ve mezarını sonunda St.Michael’s Churchyard’da bulduk. Arkadaşım Andrew  Whiting “The Parish Church of St Michael & All Angels, Bishop’s Cleeve” e resmen baş vurdu ve mezarın yerini Kilise yetkilileri bize bildirdiler. (4)
Harington kupası hamisinin mezarı karşımızdaydı.
Ne emrindeki on binlerce asker, ne şatafatlı törenler, ne işgal altında tuttukları halklara kibirli bakışlar…
Artık otlara bürünmüş kimsenin ziyaret etmediği dünya üzerindeki sayısız mezardan bir tanesi. Silah arkadaşları da çoktan bu dünyadan göçmüş, ailesinin bile unuttuğu adeta meçhul bir gömü.
Türkiye hariç.

Harington adı ülkemizde her geçen yıl daha çok duyuldu ve anıldı. Kitaplar, filmler…(9)

Kupa maçında Zeki Rıza’nın galibiyet golü (5)

Adını taşıyan kupa başta Fenerbahçe camiası olmak üzere Türk kamuoyunda her zaman önemini ve bilinirliğini arttırdı. Fenerbahçe’nin aldığı başarılı sonuç tarihi bir zafer olarak belleklerimizde yerini korumaya devam ediyor.

Kupayı ortaya koyan Harington ve İngilizler ise hep bu başarıya kayıtsız kaldılar tepki vermediler. Ordu kaynaklarında Harington kupasından bahsedildiğini şu güne kadar bulamadık. Sadece İngiliz ordusunun bir dergisinde ise Grenadier Guards’ın Fenerbahçe ile oynadığı ve 2-0 kaybettiği tek bir maçın skorunu yazar. (7)

Harington “Tim Harington looks back” adlı anı kitabında futbolun f’sinden bile bahsetmez, bırakın kupa maçını. Zaten Harington hep kriket düşkünü olmuştu ve Cheltenham kolejinin başarılı bir kriket oyuncusuydu.

İngilizler İstanbul’da başta Fenerbahçe ve diğer Türk takımlarıyla yaptıkları maçlardan sonra- belki de bu maçların etkisiyle- Nisan 1923’te sadece Kara, Deniz ve Hava kuvvetleri takımlarının katıldığı bir Silahlı Kuvvetler turnuvası başlattılar Constantinople Cup adıyla ve bu turnuva hala günümüzde devam etmektedir. (6)

2023 Constantinople Cup (8)

İngiliz tarafındaki kayıtsızlık ve bir deyişle küçümseme Harington zaferini gölgelemeye yetmez. Önemli olan giderayak İşgal kuvvetlerine karşı kazanılan zafer ve işgal altındaki Şehre- Esir şehir tanımlamasını ben hiç yakıştıramıyorum tarihimize ve Türk benliğine- büyük sevinç ve gurur yaşatılmış olmasıdır.
Charles Harington bir kupa maçının onun adını yüz yıllara taşıyacağını bilse acaba nasıl tepki verirdi?
Kaybolmaya yüz tutmuş mezarından!

Kaynaklar                                                                                                                             

1-National Army Museum, Chelsea, Londra, İngiltere
2,3-Cheltenham Chronicle and Gloucestershire Graphic, 26 Ekim, 1940
4-The Parish Church of St Michael & All Angels, Bishop’s Cleeve, İngiltere ve ilgili resmi cevabı…
5-Asr-ı Fener, 2008, sayfa 90
6-Inter Services Association Football Committee, Horse Guards kayıtları, 9 Nisan 1923
7-Household Brigade Magazine
8-The New York Times, 31.03.2023
9-Terk Edilmiş Manalar Cenneti, M.E.Cengiz, Roman- 2014 ve Zafer Rengi, Film-2024

Not: Bu yazı daha önce Ekonomi Gazetesi Hafta ekinde yayınlanmıştır. 

Melih Esen CENGİZ

melihesencengiz@gmail.com

1954 yılında Ankara’da doğdu. Çocukluğu Gönen’de geçti. Darüşşafaka Lisesi’ni bitirdikten sonra İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi’nde İktisat, A.B.D. New York eyaletindeki Syracuse Üniversitesi’nde İşletme öğrenimi gördü.

1992 yılında 1907 Fenerbahçe Derneği’ni kurdu.

2009 yılında Fenerbahçe’nin ilk yüzyılını anlatan “Asr-ı Fener” kitabını derledi ve yayına hazırladı. 2010 yılında bir televizyon kanalında spor tarihi üzerine programlar hazırladı ve sundu.

Yayınlanmış 7 romanı, 3 tiyatro oyunu ve 5 Film/Dizi senaryosu vardır. Spor, gençlik ve spor tarihi üzerine çeşitli makaleler yayınlamaktadır.

Türkiye Gazeteciler Cemiyeti, Fenerbahçe Spor Kulübü, 1907 Fenerbahçe Derneği ve Darüşşafaka Cemiyeti üyesidir.