Güvercine ‘Hayvan’ Demek: GS–FB Derbisinde Dilin Manipülasyonu

Bu hafta oynanacak Galatasaray – Fenerbahçe karşılaşması öncesinde tansiyon yine alışıldık seviyelerin üzerine çıkmış durumda. Kulüp yöneticilerinden gelen sert açıklamalar, sosyal medyada hızla yayılan kışkırtıcı söylemler ve taraftarlar arasındaki karşılıklı atışmalar, henüz top sahaya inmeden atmosferi keskinleştiriyor. Her iki cephede de dilin giderek sertleştiği, rekabetin sınırlarının zorlandığı bir süreç yaşanıyor. Oysa daha maç oynanmadan yükselen bu gerilim, sadece sahadaki mücadeleyi değil, futbolun etrafında kurulan anlam dünyasını da yeniden şekillendiriyor.

Futbolda rekabetin doğası gereği sert olması şaşırtıcı değil. Ancak mesele, bu rekabetin nasıl adlandırıldığı ve nasıl algılandığında düğümleniyor. Çünkü bazen bir güvercine “kuş” demek ne kadar masumsa, Galatasaray ile Fenerbahçe arasındaki tarihsel ve kültürel rekabeti yalnızca “maç” ya da “derbi” diye geçiştirmek de o kadar eksik kalıyor.

Ortada sadece iki takımın karşılaşması yok. Bu, yılların biriktirdiği anlam ve kimlik ve kültürün sahaya yansımasıdır.

Biz ne yapıyoruz?

Bu çok katmanlı yapıyı indirgerken, onu sıradan bir “rekabet” başlığı altında eritiyoruz. Tıpkı gökyüzünde süzülen bir güvercini görüp “işte bir hayvan” demek gibi bir şey oluyor. Üstelik burada “hayvan” kelimesinin gündelik dildeki kullanımı da masum değil. Biyolojik bir sınıflandırmadan ziyade, çoğu zaman öfke, aşağılama ya da tepki anlarında başvurduğumuz bir etiket. Yani güvercine “hayvan” dediğinizde sadece genelleştirme yapmazsınız; aynı zamanda onun taşıdığı zarafeti, tarihsel anlamı ve insanla kurduğu özel ilişkiyi de silikleştirirsiniz. Bu dilsel refleks ve değeri düşürmenin en pratik yollarından biridir.

Aynı refleks, futbol dilinde de karşımıza çıkıyor. Galatasaray–Fenerbahçe karşılaşmasını sadece “gerilimli bir derbi” diye kodladığınızda, aslında iki yönlü bir indirgeme yapılıyor. Bir yandan rekabetin derinliğini basitleştiriliyor, diğer yandan ortaya çıkan sertlik ve zaman zaman saldırgan davranışlar normalleştiriyor. Çünkü kelimeler, “yalnızca anlatmaz; aynı zamanda meşrulaştırır.”

Dil burada sadece bir araç değil, aynı zamanda bir tercihtir. Bu anlamda “Derbi” dediğimizde, kavramın içini neyle doldurduğumuz önemlidir. Eğer bu söylemler, yaşanan tansiyonu, körüklenen düşmanlığı ve medyanın yarattığı yapay cepheleşmeyi perdelemek için kullanılıyorsa, tıpkı “güvercine hayvan” demek gibi kavramın içini boşaltıyoruz.

Bir güvercin, tarih boyunca insanla kurduğu ilişkiyle özel bir anlam taşır: sadakat, yön bulma, barış… Ama ona sadece “hayvan” dediğinizde, bu anlamları törpüleriz. Aynı şekilde, bu büyük rekabeti sadece “90 dakikalık bir mücadele” olarak görmek de, onun kültürel ve psikolojik katmanlarını yok saymaktır.

Medya dili bu noktada kritik bir rol oynuyor. Rekabeti bir yandan kışkırtırken, diğer yandan onu sıradanlaştıran bir söylem kuruyor. “Büyük maç”, “kritik derbi”, “ezeli rekabet” gibi kalıplar, tekrar edildikçe anlamını yitiriyor. Geriye sadece gürültü kalıyor. Oysa asıl soru şu: Bu gerilim gerçekten doğal mı, yoksa sürekli yeniden üretilen bir kurgu mu?

Belki de mesele, doğru adı koyabilmekte. Çünkü doğru isimlendirme, doğru algının kapısını aralar. Güvercine güvercin demek nasıl onun özgünlüğünü teslim etmekse, bu rekabeti de tüm boyutlarıyla görmek gerekiyor. Aksi halde, ne sahadaki oyunu ne de tribündeki duyguyu anlayabiliriz.

Doç. Dr. Recep CENGİZ

rcengiz1965@gmail.com

01.06.1965 Diyarbakır doğumlu. Lisans, Yüksek lisans ve Doktora eğitimini: Ankara Gazi Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor A.B.D.’da tamamladı.

Ulusal ve uluslararası bilimsel Kongre ve Sempozyumlarda 84 bildirisi bulunmaktadır.

Ulusal ve uluslararası spor bilimleri dergilerinde 45 yayınlanmış makalesi yer almıştır.

“O Küçe Senin Bu Küçe Benim”, “Kulübümüz Köklü, Camiamız Büyük Allah Kerim”, “Köşeli Yazılar”, “Top Patladı Şimdi Onarma Zamanı”, “İletişim”, “Sporda İletişim”, “Futbolda Yıldırma” ve “Her Sorun Futbola Gol Oluyor” kitaplarını yazdı.

TBMM ve bazı bakanlıklarda çeşitli komisyonlarda görev aldı.

Birçok ödül sahibi, Manisa Celal Bayar Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi Rekreasyon Anabilim Dalı Öğretim Üyesi olan yazar evli ve iki çocuk babası.