Voleybol – Kadın Voleybolumuz

Tarihi: Voleybol, 1895 yılında Amerikalı beden eğitimi öğretmeni William G. Morgan tarafından düşünüldü, tasarlandı ve kapalı alan sporu olarak oynanmaya başlandı. Oyunun adı, topa yere değmeden vurma ilkesinden (vole) yola çıkılarak “voleybol” olarak konuldu ve bu adla tanındı. Voleybol, 1919 yılında ülkemize Amerikalılar tarafından getirildi.

TMOK-Türkiye Millî Olimpiyat Komitesi’nin kurulmasına öncülük eden, ülkemizin Olimpiyatlarda temsil edilmesini sağlayan ve ilk beden eğitimi öğretmenlerini yetiştiren Selim Sırrı Tarcan, ülkemizde voleybolun kurucusudur. Spor yöneticisi Selim Sırrı Tarcan’ın öncülüğünde voleybol, okullarda beden eğitimi programlarına alınmış, hızlı bir şekilde yayılmış, eğitim sporu kimliği kazanmış ve kurumsallaşmıştır. 1928 yılında İstanbul’da ülke çapındaki ilk Voleybol Şampiyonası düzenlenmiştir. 1958 yılında bağımsız resmî bir yapıya kavuşarak Vahit Çolakoğlu başkanlığında Voleybol-El Topu Federasyonu olarak kurulmuştur. 1976 yılında Hentbol Federasyonunun kurulmasıyla “el topu” ifadesi çıkarılmış, ismi “Türkiye Voleybol Federasyonu (TVF)” olarak güncellenmiştir. 28 Ekim 2004 tarihinde idari ve mali açıdan özerk olan Türkiye Voleybol Federasyonu, ülkemizde voleybol faaliyetlerini resmî olarak yürüten kuruluştur. Uluslararası Voleybol Federasyonu (FIVB), Avrupa Voleybol Konfederasyonu (CEV) ve Balkan Voleybol Birliği’nin (BVA) resmî üyesidir.

1924-1948 yılları arasında bölgesel olarak yürütülen voleybol şampiyonaları, 1948-1970’li yıllar arasında Türkiye Voleybol Şampiyonası olarak düzenlenmiştir. Erkeklerde 1970-1971, kadınlarda ise 1984-1985 sezonundan itibaren Deplasmanlı Voleybol Ligi’ne geçilmiştir.

Ülkemiz, voleybolda ilk uluslararası resmî turnuvasına Erkek Millî Takımı ile 1956 yılında Paris’te düzenlenen Erkekler Dünya Voleybol Şampiyonası’nda katıldı. A Millî Kadın Voleybol Takımımız da tarihindeki ilk uluslararası resmî karşılaşmasını 3 Mayıs 1957 tarihinde İstanbul Spor ve Sergi Sarayı’nda düzenlenen 1. İstanbul Uluslararası Voleybol Turnuvası’nda Romanya’ya karşı oynadı. Millî takımımız, 1963 yılında Romanya’da düzenlenen Avrupa Kadınlar Voleybol Şampiyonası’na da katıldı.

Ülkemizde Sultanlar Ligi’nde (kadınlar), Efeler Ligi’nde (erkekler), kadın ve erkek kategorilerinde Voleybol 1. ve 2. Ligleri ile Üniversiteler Ligi; altyapıda ise genç, yıldız, küçük ve minik kız ve erkek takımları mücadele etmektedir. Ülkemiz her yıl Sultanlar Ligi ve Efeler Ligi’ndeki kulüp takımlarıyla Avrupa’da Şampiyonlar Ligi, CEV Kupası ve Challenge Kupası’nda temsil edilmektedir. Kulüpler düzeyindeki ilk uluslararası derece; erkeklerde 1967 yılında Galatasaray’ın Şampiyon Kulüpler Kupası dördüncülüğü, kadınlarda ise 1980 yılında Eczacıbaşı’nın Şampiyon Kulüpler Kupası ikinciliğidir. Kulüpler düzeyindeki ilk uluslararası kupaları kadınlarda 1999 yılında Eczacıbaşı, erkeklerde ise 2009 yılında Arkas kazandırmıştır. Eczacıbaşı, o dönemde Avrupa Kupa Galipleri Kupası adıyla oynanan CEV Kupası’nı; Arkas ise Challenge Kupası’nı kazanmıştır.

Yabancı Sporcu Dönemi… Ülkemizin kadın voleybolunda ilk yabancı sporcu transferleri, Türkiye Voleybol Federasyonu’nun liglerde yabancı oyuncu oynatma yasağını kaldırmasıyla birlikte 1980’li yıllar ile 1990’lı yılların başında gerçekleşmiştir. Özellikle bugünkü adıyla Vodafone Sultanlar Ligi olan Deplasmanlı Bayanlar Voleybol Ligi’nin 1984-1985 sezonunda kurulmasının ardından kulüpler, Avrupa’da başarı için bu süreci başlatmıştır.

Türkiye kadın voleybol liglerinde takımların kadrolarında bulundurabildiği en düşük yabancı sınırı, 1997-1998 sezonunda uygulamaya konulan “2 yabancı” kuralı ile başlamış ve kulüplerin talepleri doğrultusunda yıllar içinde kademeli olarak artırılmıştır. Kadın voleybolunda yabancı oyuncu sayılarına ilişkin tarihî dönüm noktaları şu şekildedir:
1997-2002 dönemi: Takım kadrolarında en az ve aynı zamanda en çok yabancı sınırı 2 oyuncu olarak uygulanmıştır. Bu yıllar, lig tarihindeki en düşük yabancı sporcu sayısının görüldüğü dönemdir.
2003-2011 dönemi: Yabancı oyuncu sayısı kademeli olarak 3’e ve ardından 4’e çıkarılmıştır.
2012-2015 dönemi: Kadrodaki yabancı sınırı maksimum 5 oyuncu (3 sahada + 2 kenarda) olarak uygulanmıştır.
2015-2024 dönemi: TVF tarafından yapılan radikal değişiklikle yabancı sınırında “3+2” sistemine geçilmiştir. Bu sistemde takımların 14 kişilik maç kadrolarında en fazla 5 yabancı yer alabilmiş, ancak aynı anda sadece 3 yabancı sporcunun sahada yer almasına izin verilmiştir.
2024-2026 dönemi: TVF kararıyla aynı sistem devam etmiş olup, 14 kişilik maç kadroları 5 yabancı oyuncu ile sınırlandırılmıştır.

Güncel Yabancı Oyuncu Sayısı… Geçmişte tek bir yabancı oyuncu ile başlayan bu süreç, Türk voleybolunun dünyada zirveye oynamasıyla tamamen değişmiştir. Türkiye Voleybol Federasyonu tarafından yapılan son güncel düzenlemeye göre kulüplerin yabancı oyuncu kriterleri şu şekildedir:

2026-2027 Sezonu Kuralı: Takımlar, 14 kişilik müsabaka kadrosunda en fazla 6 yabancı oyuncu bulundurabilecektir. Sahada ise müsabaka sırasında aynı anda en fazla 3 yabancı sporcu görev yapabilecektir.

Yıllarca sporumuzdaki yabancı sporcu ve teknik direktör sayısının mümkün olan en düşük seviyede tutulması gerektiği yönünde mücadele veren bir spor yöneticisi olarak alınan bu kararı doğru bulmuyorum. Kısa vadede günü kurtarmaya yönelik projeler bazı kulüplerimize mantıklı gelebilir, ancak uzun vadede voleybolumuza zarar verecektir. Yabancı sayısının artması, kendi gençlerimizin kadro dışında kalmalarına ve hak kaybı yaşamalarına neden olmaktadır. Bana göre yanlış olan bu uygulama, son yıllarda çok başarılı bir grafik çizen, Avrupa ve Dünya Şampiyonu olan kadın voleybolumuzu ve millî takımlarımızı da olumsuz yönde etkileyecektir.

Hedefimiz kulüp başarısından önce ülke başarısı olmalıdır. Voleybol Federasyonumuzun günümüze kadar uyguladığı başarılı projeler sayesinde aileler kızlarını isteyerek ve destekleyerek voleybola yönlendirmektedir. Doğal olarak bu durum, ailelerin voleybola olan ilgisini azaltacaktır.

Bahri VRESKALA

bahrivreskala@gmail.com

İstanbul-İzmir Gençlik ve Spor e. İl Müdürü, TMOK Konsey Üyesi, İzmir Kulüpler

Birliği Kurucu ve Danışma Kurulu Üyesi, Türkiye Futbol Adamları Derneği İzmir

Şube Başkanı, Genel Merkez Yönetim Kurulu Üyesi, Ege Tenis Eğitim Vakfı

Kurucu Üye ve Başkanı, Atletizm, Futbol, Masa Tenisi, e. Hakemi, Atletizm, Sualtı

Yüzme Federasyonları e. Üyesi.