SPORDA ŞİDDET

Dünyamızda resmi spor karşılaşmaları ile birlikte şiddet olayları da başlamış , zaman içinde artarak günümüze kadar devam etmiştir. Ülkemizdeki spor karşılaşmalarında yaşanan şiddetin önlenmesi için devamlı yenilenerek sporda şiddeti önleme kanunları çıkarılmıştır. Ama ne yazık ki kanunlar ile alınan tüm ciddi önlemlere rağmen sporda şiddet önlenememiş, ağır yaralanmalar hatta ölümler olmuştur. Spordaki şiddet olayları en çok seyircili profesyonel futbol karşılaşmalarında yaşanmakla birlikte günümüzde amatör karşılaşmalarda da yaşanmakta hatta ölümler olmaktadır.

Ne acıdır ki spor karşılaşmalarında şiddeti, saldırganlıkları, holiganizmi görmekteyiz. Bunun için Ülkemizde sporda şiddet ve düzensizliğin, özellikle de Futbol karşılaşmalarında seyircilerin taşkınlıklarını önlenmesi için Avrupa Sözleşmesi ile 1985 yılında 3068 Sayılı Kanun imzalanmıştır.  Daha sonra 2004 yılında ‘’5149 sayılı Spor Müsabakalarında Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun’’ çıkarılmıştır.  2011 yılında  6222 sayılı ‘’ Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun’’ yürürlüğe girmiştir.  6222 Sayılı Kanun’ da şiddeti önlemek amacıyla futbol maçlarına Elektronik bilet ile girilmesi kararlaştırılmıştır. Ayrıca, spor müsabakalarının yapıldığı alanlara girişi sağlayacak biletler, elektronik sistem üzerinden oluşturuldu. Son olarak da 12.Temmuz.2019  tarihli 30829 sayılı resmi gazetede yayınlanan ve 04.Temmuz.2019 tarihinde kabul edilen 7182 no’lu  “ Sporda şiddet ve düzensizliğin önlenmesine dair kanun ile başarılı sporculara aylık bağlanması ile devlet sporcusu unvanı verilmesi hakkında kanunda değişiklik yapılmasına ilişkin kanun “ yürürlüğe girmiştir. Ancak bütün bu tedbirlere rağmen Ülkemizdeki spor karşılaşmalarında sporda şiddet olayları, maalesef devam etmektedir. Son olarak da 27.Kasım.2022 Pazar günü İzmir’de Gürsel Aksel Stadyumunda Birinci Ligde oynanan Göztepe Altay futbol karşılaşmasında çok üzücü olaylar yaşanmış, çok ağır yaralanmalar olmuştur.

Sporda şiddetin nedenlerini sorguladığımızda, taraftarların tutum ve davranışları, Kulüplerin Başkanları, yöneticileri, sporcu ve teknik heyetin tutum ve davranışları, görsel ve yazılı medya ile holiganların yanlış davranışlarını görmekteyiz. Şiddet olaylarının yaşanmaması için, alınan yasal önlemlerin, sistemli bir şekilde uygulanması önemli ve gereklidir. Spor basını şiddete yönelik haberler yapmak yerine, sporda şiddeti önleyici haberler yapmalıdır, seyircileri, taraftarları tahrik etmemeli, kışkırtmamalıdır. Spor kulübü yöneticilerinin açıklamaları, davranışları sporda şiddeti teşvik edici yönde olmamalı, tam aksi sporda  Fair-Play’ı , centilmenliği, dostluğu  teşvik etmelidirler.  Taraftarları, sporcuları kışkırtıcı açıklamalardan kaçınmalıdırlar. Antrenörler sporcularını Fair-Play çerçevesinde müsabakalara hazırlamalı, top geçer , adam geçmez telkinlerinde bulunmamalıdırlar.  Özellikle de alt yapıda görev yapan antrenörlerin, minik, genç  sporcularını bu yönde yetiştirmeleri çok önemlidir. Bunun en güzel örneğini ilk’ler şehri İzmir’de spor insanı Seyit Mehmet Özkan’ın Başkanı olduğu Altınordu Futbol Kulübünde görmekteyiz. Futbolumuzda son zamanlarda yaşanan şiddet olaylarına baktığımızda ; Futbolumuzda yaşanan en şiddetli olay 17 Eylül 1967’deki 2.Lig Kayserispor – Sivasspor futbol karşılaşmasıdır. Resmi kayıtlara göre bu müsabaka esnasında 40 kişi ölmüş, 300 kişi yaralanmıştır. Bu olay sonrasında iki şehrin arasında yıllarca süren düşmanlıklar yaşanmıştır.

        2003-2004 futbol sezonunda  31.10.2003 tarihinde   oynanan Beşiktaş – Galatasaray derbisi golsüz sonuçlanmıştır. Ancak  Galatasaray taraftarlarının İnönü Stadı’nın eski açık tribününün önünde bulunan demir korkulukları yıkıp sahaya girme teşebbüsünde bulunmaları emniyet güçlerimizin ciddi müdahalesi  ile önlenmiştir.

Bursaspor’un cezası nedeniyle 15.05.2004 tarihinde Sakarya’da oynanan Bursaspor – Samsunspor karşılaşmasından sonra çıkan olaylarda 2’si polis 5 kişi yaralanmıştı. Sakarya Atatürk Stadı’ndaki maçın bitiminde, takımları galip gelmesine karşın ligden düşmeyi kabullenemeyen Bursaspor taraftarları koltukları ateşe vermiş, stat çıkışında da taşkınlık yapınca polis havaya ateş açmak zorunda kalmıştır.

30.07.2005 tarihinde sezon öncesi hazırlık karşılaşmasında, Fenerbahçe, İngiliz ekibi Everton’u Atatürk Olimpiyat Stadı’nda ağırlamış ve maçı da 5-0 kazanmıştı. Tribünlerde yerini alan Yusuf Behar isimli bir taraftar da bacağından vurulmuş, kurşunun nereden geldiği ortaya çıkmamıştı.  

26.02.2006 tarihinde   Diyarbakır – Konyaspor  futbol karşılaşmasında  22. dakikada Konyaspor’u 1-0 öne geçiren golü atan Bebbe, Diyarbakır yöneticisi Felat Hevedanlı tarafından tekmelenmiş, bu skorla devam eden maçın 86. dakikasında kale arkası tribündeki bir grup taraftar, kırdıkları koltukları sahaya ve polise attıktan sonra demir parmaklıkları kırarak saha içerisine girmişti. Diğer tribünlerdeki seyircilerinden bazılarının da sahaya girmesi üzerine ortalık bir anda karışmıştı.

Genç kuşakların bilgi edinmeleri bakımından, sporda şiddetin olmadığı ve izleyen seyirci sayısı ile dünya rekorunun kırıldığı bir futbol karşılaşmasından 16.Mayaıs.1981 yılında şimdiki Süper Lig, o zaman birinci lig olan ve  İzmir Atatürk Stadyumunda oynanan, iki ezeli rakip karşılaşmasından,  yakın tarihli seyirci rekorunun kırıldığı  ve dünya basınında yer alan Karşıyaka – Göztepe futbol karşılaşmasından bahsetmek gerekiyor.       

İngiliz Guardian gazetesi, birinci liglerde oynanmayan ancak buna rağmen çok popüler olan futbol karşılaşmalarını araştırmıştır. Gazete, 16 Mayıs 1981’deki Karşıyaka-Göztepe futbol karşılaşmasını 80 bin seyircinin izlediğini yazdı. Dünyada üst düzey olmadığı halde en kalabalık seyirci grubunu hangi maçın çektiğini araştıran İngiliz Guardian gazetesi, en yakın tarihli rekorun İzmir derbisinde yaşandığı sonucuna vardı.

Bir İngiliz’in 30 Kasım 1974 tarihinde Old Trafford Stadı’nda Manchester United ile Sunderland arasında oynanan ve 60 bin 585 kişinin izlediği maçtan daha fazlasının bulunamayacağını öne sürdüğü belirtilen haberde, ilk araştırmada Juventus’un Seri B’de Napoli ile oynadığı maçı 65 bin kişinin izlediğini gördükleri kaydedildi. 15 Ağustos 1973’te de 1860 Münih ile FC Augsburg arasında Münih Olimpiyat stadındaki maçı yaklaşık 80 bin kişinin izlediği belirtilen haberde, bu konudaki en yakın tarihli rekorun ise Türkiye’de olduğu açıklandı. Haberde, 16 Mayıs 1981 tarihinde İzmirli iki ezeli rakip Karşıyaka ve Göztepe arasında oynanan futbol karşılaşmasını , yaklaşık değil, tam 80 bin kişinin izlediğini ve bu rekorun Guinness Rekorlar kitabı tarafından da tescil edildiği kaydedildi. Bu karşılaşma 0-0 berabere bitmiş ve hiçbir şiddet olayı yaşanmamıştı. Ancak bu karşılaşmada özel güvenlik yoktu. Güvenlik tamamen emniyet mensupları polislerimiz tarafından sağlanmıştı. Hatırlanacağı üzere Futbol özerk olduktan sonra karşılaşmaların emniyetinin büyük bir kısmı kanunla kulüplere bırakılmıştı. Bana göre bunun  çok yanlış bir uygulama olduğu, 27.Kasım.2022 Pazar günü Gürsel Aksel Stadyumunda oynanan  Göztepe – Altay karşılamasında açıkça görüldü. Bu karşılaşmada Altay taraftarlarından biri hedefe nişan alarak, çok kısa mesafeden 20-25 metredeki seyirci hedeflenerek direkt olarak işaret fişeği atıldı. Bu işaret fişeğinin o mesafeden atılması öldürmeye teşebbüstür. Göztepeli taraftar bölümüne atılan bu işaret fişeği çocukları yanında bir seyircinin yüzüne isabet etti ve ağır yaralandı. Bunun üzerine sahaya atlayan bir Göztepeli fanatik taraftar, köşe gönder direğini alarak 80 metre koşmuş , Altay kalecisine arkadan saldırarak elindeki köşe gönder direği ile ağır yaralamıştır. Bu arada saha da birçok özel güvenlik olmasına rağmen , emniyet mensupları gibi bu konuda bilgili olmadıkları ve bu işi bilmedikleri için müdahale etmediler, edemediler. Halbuki 16.Mayıs.1981 de oynanan futbol karşılaşmasında saha içinde emniyet görevlileri ciddi tedbirler almış ve yüz kısımları sahaya değil, tribünlere dönük görev yapıyorlardı, özel güvenlikçiler ise bilgisizliklerinden dolayı  karşılaşmayı seyrediyorlardı.

Yakın tarihe baktığımızda 2018 yılındaki resmi spor karşılaşmalarında  “ 6222 Sayılı Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun “ doğrultusunda  1.359 kişiye işlem yapıldı.  2018 yılında İstanbul’da  11 bin 493 futbol, 340 basketbol, 169 voleybol, 35 hentbol maçı olmak üzere toplam 12 bin 37 spor müsabakasında görev yapıldı. Haklarında yasal  işlem yapılan şüpheliler tüm spor müsabakalarını seyirden men edildi. Ancak buna rağmen spor’da şiddet önlenemedi.

27.Kasım.2022 deki futbol karşılaşmasındaki şiddet olaylarında  savcılık daha ciddi davranarak yaşananları ilk defa cinayete teşebbüs olarak değerlendirmiş ve bu yönde dava açılmıştır. Adalet sistemimiz sayesinde işaret fişeği atan ve ona yardım edenlerin tamamı cinayete teşebbüs suçundan tutuklamıştır. Bu kararın Futbolumuz adına bir milat olacağına inanıyor ve ümit ediyorum. En azından örnek kararlar caydırıcı olur ve bu tür şiddet olaylarının önü kesilir. Aksi takdirde bu tür üzücü olayları hep birlikte yaşamaya devam ederiz. Ancak suçu işleyen kişilerin ,kulüpleri kalkan olarak kullanmalarının önüne geçilmelidir. Emniyete götürülen bu fanatiklere kulüp yöneticilerinin sahip çıkmamaları çok önemlidir. Bu olayları gerçekleştiren kişilere en ağır cezalar verilmeli,  verilen cezalar örnek olmalıdır. Ayrıca yargılama hızlı sonuçlanmalıdır. Kanunlardaki boşlukları hesaplayarak suç işleyenlerin affedilmemeleri, cezalarını çekmelerinin sağlanması, herkesi rahatlatacak, geleceğe ümitle bakacaklar.  Unutulamamalıdır ki ; şeriatın kestiği parmak acımaz…

Bahri VRESKALA

bahrivreskala@gmail.com

İstanbul-İzmir Gençlik ve Spor e. İl Müdürü, TMOK Konsey Üyesi, İzmir Kulüpler

Birliği Kurucu ve Danışma Kurulu Üyesi, Türkiye Futbol Adamları Derneği İzmir

Şube Başkanı, Genel Merkez Yönetim Kurulu Üyesi, Ege Tenis Eğitim Vakfı

Kurucu Üye ve Başkanı, Atletizm, Futbol, Masa Tenisi, e. Hakemi, Atletizm, Sualtı

Yüzme Federasyonları e. Üyesi.